کتاب حاضر پیامی بسیار امیدبخش و هیجان انگیز دارد و آن این است که: از طریق اكتشافهای علمی . ثابت شده است که در این عصر، در کلیه فعالیتهای انسانی، موفقیت به شرطی امکان پذیر است که در هر محیطی که کار و زندگی می کنیم، لازم است در همه روابطمان با دیگران نه تنها اصل دوستی و احترام متقابل را رعایت کنیم و از تبعیض بپرهیزیم، بلکه حتی مجدانه در جست و جوی افرادی از نژادها، قومیتها، ادیان، دیدگاهها، و فرهنگهای متفاوت باشیم تا با بهره مند شدن از تنوع حاصل، به غنای محیط بیفزاییم.
از دیگر اصول متعدد دیدگاهی که جهان بینی خلاق» نامیده شده آن است که «با زیستن بر اساس ارزشهای مشترک، دنیا را به مکان بهتری برای زندگی تبدیل کنیم.» اگر اصول ارائه شده جهان بینی خلاق به اندازه کافی گسترش یابد و با توجه به نتایج حاصل از کاربرد نسبتا وسیع آنها، احتمال چنین گسترشی بسیار بالا به نظر می رسد - صلح و دوستی و آرامش فراگیر را در پی خواهد داشت.
به عبارت دیگر، رعایت انسانیت در کسب و کار، در تجارت، در مدیریت، در سیاست، در همه جا، ضروری بلکه حیاتی است. این پیامی است که در طول تاریخ بشر، متفکران، مصلحان، پیامبران و رهبران دینی بر آن تاکید داشته اند. تفاوت جهان بینی خلاق با این پیامها در آن است که اکنون علم ثابت کرده است که در نهایت به انسان چاره ای جز انسانیت ندارد. زیرا چنانکه خواهیم دید، این قانون طبیعت است.
دکتر جورج لند، نویسنده ارشد کتاب، در جریان پژوهشهای خود در مورد کاربرد خلاقیت در زمینه رشد سلولها، به این کشف نایل آمد که سلولهای بسیار ریز در فرایند رشد خود، دقیقا همان مراحلی را طی می کنند که انسان در فرایند تفکر خلاق می پیماید. دکتر لند، این کشف خود یعنی همانندی فرایندهای فوق العاده پیچیده تفکر خلاق و رشد سلولها را با دانشمندان برجسته بیولوژی در میان گذاشت و آنها نیز تأیید نمودند که سلولها در فرایند رشد، دقیقا همان کاری را انجام می دهند که در انسانها آن را تفکر خلاق مینامیم.
پژوهشهای بعدی لند در زمینه های بیولوژی، ژنتیک، شیمی، مردم شناسی، کیهان شناسی، و فیزیک اتمی نشان داد که در کلیه این موارد نیز همان فرایند طبیعی خلاقیت در کار است. نتیجه این پژوهشها، تئوری دگردیسی لند بود که در کتاب کلاسیک وی، تحت عنوان رشد کنید یا بمیرید: اصل جامع در کتاب حاضر دکتر لند با همکاری دکتر بت جارمن، نتایج این تغییرات خلاق طبیعی را برای تشریح ماهیت تغییرات عصر حاضر و شیوه مدیریت و رهبری ای که موفقیت را در این عصر امکان پذیر می سازد، تعمیم داده اند. لند و جارمن نشان می دهند که چگونه هر موجود رشد یابنده ای در طبیعت، سه دوران مختلف و متمایز از یکدیگر را طی می کنند. قوانین و جهان بینی حاکم بر هر دوران با دورانهای دیگر متفاوت است و گذار از یک دوران به دوران بعدی مستلزم نوعی انفصال از دوران قبلی است. به این مرحله گذار «نقطه انفصال» اطلاق می گردد.
بحث اصلی کتاب عبارت از تعمیم فرایند رشد و تغییر خلاق طبیعت به موجودیت هائی از قبیل یک فرد، یک سازمان، یک جامعه، یک رابطه زناشوئی و به ویژه تمدن بشری است، بدین ترتیب که با تعمیم روند رشد و تکامل در طبیعت، اصول و قوانین موفقیت در کلیه فعالیتهای بشری استخراج شده است.
الندوجارمن، پس از تشریح سه دوران رشد و تغییر و نقاط انفعال در طبیعت، ماهیت این فرایند را در موارد فوق به فرد، سازمان، جامعه،... - ارائه می نمایند. روشن کردن ماهیت تغییرات پرشتاب و گیج کننده امروز و قرار داشتن تمدن بشری در نقطه انفصال نیز از بحثهای مهم و مرتبط با بحث اصلی کتاب است. چنانکه قبلا ذکر شد، قوانین و جهان بینی هر دوران با دورانهای دیگر کاملا متفاوت است و نویسندگان نشان می دهند چگونه بشر، که مدتهاست به زندگی با طرز فکر دوران دومی ادامه می دهد، پس از گذار از نقطه انفصال، که مستلزم تغییر جهان بینی دوران دوم به جهان بینی خلاق دوران سوم است، به موفقیت دست خواهد یافت. جهان بینی خلاق تشریح شده و با جهان بینی دوران دوم - جهان بینی منطقی - مقایسه گردیده و نشان داده شده است که جهان بینی منطقی دوران دوم در این عصر کارساز نیست و برای موفقیت باید خود را با جهان بینی خلاق مجهز کنیم.
از نظر اینکه از بین موارد اجتماعی که فرایند رشد و تکامل درباره آنها بحث شده است، تمدن بشری کلیه موارد را تحت تأثیر قرار می دهد خلاصه ای از آن ارائه میگردد: دوران اول تمدن زمانی را شامل می شود که بشر غارنشین و صحرانشین و مقهور طبیعت بود و خود را جزئی از طبیعت تلقی کرده برای آن احترام فراوانی قایل بود. جهان بینی این دوران تحت تأثير ارواح قرار داشت. پس از گذشتن از دوران اول به دوران دوم تمدن - گذار از نقطه انفصال اول - اقتصاد از شکار حیوانات و استفاده از برگ و میوه درختان، به اقتصاد باثبات کشاورزی تغییر یافت ولی جهان بینی روح گرای دوران اول مدتها ادامه یافت و اگر چه عملا از حدود بیش از ۱۰ هزار سال پیش، جهان بینی حاکم، جهان بینی منطقی بود ولی پس از آنکه چینی ها، هندیان، مصریان، و در نهایت یونانیان منطق و علت و معلول را کشف کردند، عاقبت با تأخیری چند هزار ساله، جهان بینی منطقی بدون تردید به عنوان جهان بینی دوران دوم مورد پذیرش قرار گرفت.
اکنون در این نقطه انفصال دوم، تأخیری مشابه به وقوع پیوسته است بدین معنی که زندگی بشر، که اقتصاد آن از اوایل قرن بیستم تاکنون بر پایه کشفیات دوران سومی فیزیک مدرن و تحت تأثیر تکنولوژیهای حاصل از این کشفیات قرار داشت و در نتیجه نزدیک به یک قرن است در دوران سوم قرار داشته، با این حال جهان بینی و شیوه نگرش به جهان را با دیدگاه دوران دوم - جهان بینی منطقی - ارزیابی نموده، مسایل فردی، سازمانی، اجتماعی، سیاسی... را با این جهان بینی تجزیه و تحلیل می کند، در حالی که در مورد مسایل امروز جهان بینی دوران سوم حاکم است. به عبارت دیگر، جهان در نقطه انفصال دوم - گذار از دوران دوم به دوران سوم - قرار دارد.
از ویژگیهای این نقطه انفصال آن است که سازمانهای صنعتی - بازرگانی، سیاستمداران و احزاب سیاسی، بنگاههای غیر انتفاعی و خیریه می کوشند با مشکلات فزاینده خویش که خود نتیجه تداوم جهان بینی دوران دومی است، به جای کاربرد اصول دوران سوم، با قوانین دوم برخورد کنند و هر چه بیشتر تلاش می کنند نتایج معکوس به دست آورده در مشکلات بیشتری غرق می شوند. لندوجارمن، تغییر دیدگاه و عملکرد جهان بینی خلاق را چاره کار می دانند.
درباره عملی بودن مفاهیم و روشهای جهان بینی خلاق، لندوچارمن اظهار می دارند که، «بیش از هر چیز، ما بهترین کوشش را برای به کار بردن این مفاهیم در زندگی شخصی و خانوادگی خود به کار می بریم. علاوه بر آن، این مفاهیم به وسیله هزاران فرد در سازمانهای متعددی مورد استفاده قرار گرفته است. اینها صرفا ایده های تئوریک نیستند. افراد و گروههای متعددی در سراسر جهان، این کشفیات و ایده ها را با موفقیت در زندگی شخصی خود و در سازمانهای کوچک و بزرگ به کار برده اند.» .
در این زمینه دکتر لند یک تجربه موفقیت آمیز مربوط به بیش از ۳۰ سال قبل خود را در مورد پیاده سازی مفاهیم و روشهائی که بر اساس جهان بینی خلاق قرار داشته، شرح داده است. لیکن بررسیهای خارج از کتاب حکایت از آن دارد که مدتهاست سازمانی به رهبری لندوجارمن، مدیریت و عملکرد بر پایه جهان بینی خلاق را در بسیاری از سازمانها در کشورهای پیشرفته صنعتی اجرا کرده و حداقل بیست و شش سازمان تحت لیسانس آنها در ایالتهای مختلف آمریکا و نیز در برزیل، مکزیک، و استرالیا در پیاده سازی روشها و مفاهیم جهان بینی خلاق فعالیت دارند.
با وجود تغییرات شگرف حاصل از اتخاذ جهان بینی خلاق در مؤسسه های متعدد بازرگانی، صنعتی، دولتی، غیر انتفاعی، و نظایر آن، ساده نگری است اگر انتظار داشته باشیم در آینده بسیار نزدیک در سطح یک جامعه شاهد تغییر جهان بینی منطقی به جهان بینی خلاق باشیم. چنانکه گفته شد، گذار از نقطه انفصال اول و ورود به دوران دوم هزاران سال به طول انجامید، در حالی که از آغاز ورود به اقتصاد و تکنولوژی دوران سومی بیش از صد سال نمی گذرد. بدیهی است با توجه به سرعت پرشتاب تغییرات در این عصر شاید از ورود بشر به دوران سوم چندان دور نباشیم.
به هر حال باید توجه داشت که طی ده هزار سال، بشر به تدریج جهان بینی منطقی را پذیرفته در نهایت آن را مانند تنفس، به همان اندازه ناخودآگاه به صورت جزیی از سرشت خود در آورده در کلیه ابعاد زندگی، آن را اصل قرار داده است. لذا تغییر به جهان بینی خلاق به آسانی میسر نمی گردد. با وجود این تردیدی نیست که افراد و سازمانها، حتی در کشورهای در حال توسعه، توانائی بالقوه اتخاذ جهان بینی خلاق را دارند. در سطح جامعه کار بسیار پیچیده تر است ولی بدیهی است کشورهای در حال توسعه ای توانائی گذار از نقطه انفصال دوم و ورود به دوران سوم را دارند که در مرحله بالائی از توسعه اقتصادی - تکنولوژیک - اجتماعی قرار داشته باشند یا حداقل در تصمیم گیریهای ملی آنها در جه بالائی از خردگرائی وجود داشته باشد. در آن صورت شاید پدیده دیر آغازگری به عنوان یک استراتژی ۔ چنانکه در توسعه بر پایه تکنولوژی صادق بوده است . در این زمینه نیز قابل تعمیم باشد.
. در مورد تعمیم دیر آغازگری در گذار از نقطه انفصال دوم، نکته ذیل قابل تعمق است: چنانکه نویسندگان اشاره کرده اند، تاریخ نویسان و صاحب نظران علوم اجتماعی توافق دارند که در حدود ۲ درصد جمعیت به اختراعها و اکتشافهائی دست یافته اند که دنیا را تا این مرحله به پیش برده است. حال با توجه به این که امروز خلاقیت حوزه اختصاصی افراد معدودی نبوده بلکه در دسترس همه قرار دارد، جامعه ای که بتواند از خلاقیت درصد بیشتری از اعضاء خود بهره جوید، فاصله اش با کشورهای دیگر به هیچ وجه قابل قیاس با فاصله های فعلی که هم اکنون بین کشورهای پیشرفته و کشورهای در حال توسعه نجومی است نخواهد بود. چنین فاصله قابل توجهی می تواند حتی بین کشورهای پیشرفته صنعتی به وجود آید، به ویژه اگر کشوری از تکنولوژی مدیریت و رهبری نقطه انفصالي مطرح شده در این کتاب بهره جوید. زیرا فرق است بين ترویج و گسترش خلاقیت از طریق استفاده از شیوه های مرسوم آموزش و کاربرد خلاقیت که از حدود نیم قرن پیش آغاز شده است و بهره جویی از خلاقیت با توجه به اصول و سنگ بناهای جهان بینی خلاق.
به هر حال این واقعیتها برای همه کشورها می تواند هم یک هشدار باشد هم یک فرصت. شاید برای کشورهای در حال توسعه که عزم راسخی برای پیشرفت دارند یک استراتژی دیر آغازگری باشد. قدر مسلم آن است که لند و جارمن حرفهای تازه ای دارند که برای سازمانهای اقتصادی، صنعتی، آموزشی، پژوهشی، دولتی،...، جهان، به ویژه برای رهبران جوامعی که معتقد و متعهد به همگام شدن با پیشرفت سریع امروزند، قابل کاربرد است. به عنوان مثال، از جمله یافته های نویسندگان، مدلی است که به نحوی قانع کننده و باورکردنی، آنچه را که در پس روند پر تلاطم، پرشتاب و شگفت انگیز و گیج کننده امروز قرار دارد ترسیم میکند، خاصه آنکه آینده نه گسترشی از گذشته بلکه تبلور تصویر خلاق و بدیعی است که شخص، سازمان، و جامعه برای خود تدوین و تدبیر کند. لذا در برنامه ریزی برای آینده، به ویژه در کشور ما شناخت مدل مزبور می تواند بسیار مفید و حتی لازم و ضروری تلقی گردد.
