هر مربی آموزش و پرورش حداقل به نحوی از انحاء برنامه ریزی می کند. پیدا کردن یک مربی که نتواند عناصر اساسی برنامه ریزی را تشریح کند، مشکل است. یک برنامه عبارت است از سلسله اقدامات یا وظایف متوالی و خطی که برای پاسخگویی به یک نیاز تدوین شده است. کلیه گامها دارای خطوط مشخص، مسؤولیتهای تفویض شده، برآورد هزینه، و علایم قابل مشاهده است تا توفیق اجرای برنامه را ارزیابی کند. هنگامی که سلسله اقدامات به پایان می رسد، انتظار داریم به هدف برسیم. این کار ساده است و منطقی. پس این کتاب برای چیست؟
طی سالها با بسیاری از مربیان درباره برنامه ریزی گفتگو کرده ایم. به ندرت کسی پیدا شده که یا درباره برنامه ریزی سازمانی (۱) معدودی تجربه بد نداشته یا اصولا تجربیاتش در این زمینه دهشتناک نبوده است. از اینرو، تصمیم داریم این سؤال اساسی را بررسی کنیم که «آنچه برنامه ریزی خوانده می شود و در ظاهر اینقدر عقلانی و ساده می نماید اما پس از بررسی از نزدیک در اغلب مواقع به شدت ناقص به نظر می آید، چیست؟». لازم است درباره این تناقض ظاهری - اعم از نظریه تا عمل و هرچه بینابین آن واقع می شود - در کتاب حاضر بررسی کنیم.
در بخش اول کتاب مدل سنتی برنامه ریزی زیر سؤال قرار گرفته، روشهای جانشین آن بررسی می شود. در این بخش سعی شده دید خواننده درباره قلمرو برنامه ریزی گسترش یابد و اغلب عوامل فراموش شده مانند ابعاد اجتماعی و سیاسی) مطرح گردد. هرچند ممکن است فیزیک کلاسیک به سادگی بعد اصطکاک را نادیده بگیرد، اما برنامه ریزان آموزشی نمی توانند ابعاد مختلف را به این دلیل که به سادگی قابل تعریف و کنترل نیست، نادیده بگیرند.
در بخش دوم موضوع سیاستگذاری و برنامه ریزی مطرح می شود. سیاستگذاری یک پیوست را شامل می شود که از یک سلسله تصمیمات مستبدانه تا عملیات مبتنی بر مرجعیت (یا اختیار نوسان دارد. بدون توجه به اینکه سیاستگذاری را محصول یا فرایند تلقی کنیم، باید بکوشیم به نقش آن در هر نوع برنامه ریزی پی ببریم.
- بخشهای ۳ و ۴ با برنامه ریزی استراتژیک و ابزاری سروکار دارد. مؤلفان کابوسهای اساسی بین نیل به نتایج سریع و کوتاه مدت برنامه ریزی ابزاری و استفاده از فرصت برای به دست آوردن تحولات عمده از طریق برنامه ریزی بلند مدت و استراتژیک را تشریح می کنند. طبیعتا چون تدوین یک برنامه استراتژیک به وقت زیادتر نیاز دارد باید تاوان آن را بپردازیم. در هنگام مطالعه این دو بخش به اصطلاح «آب کردن جنس(۱) » بیندیشید، زیرا هر دو نوع برنامه ریزی جایگاه خاص خود را دارد..
اگر مطالعه کتاب را با بخش اول آغاز کنید، حتما مقدمه کوتاه آن را هم بخوانید. لطفا درباره سؤالهای روشنگر که در بحث مقدماتی مطرح شده بیندیشید و این سؤالات را در هنگام مطالعه فصول چهارگانه بخش اول به یاد داشته باشید. این سؤالها عطف توجه را ترغیب می کند. همچنین هر فصل برای عطف توجه بیشتر خواننده با یک خلاصه آغاز می شود. در پایان بخش اول برای هر فصل تعدادی سؤال ویژه عنوان شده است. سؤالهای این قسمت به منزله تتمه بخش است.
هر بخش کتاب تقریبا مستقل است. شما می توانید مطالعه کتاب را از هر بخشی که بخواهید آغاز کنید، اما حداقل توصیه می شود با بخش اول به طور سطحی آشنا شوید تا میزان آشنایی شما با برنامه ریزی به درستی ارزیابی شود. مؤلفان سعی کرده اند از نویسندگان بخواهند اصطلاحات را روشن کنند هرچند در مواقعی این کار باعث شده که مطالب یک فصل با فصول دیگر تداخل داشته باشد (مثلا در فصل اول بخش دوم ابتدا قسمتی از محتوای فصل اول بخش اول تکرار می شود. بسیاری از مفاهیم فصول کتاب مستقیم به دیگر فصول ارتباط داده شده بدان امید که کتاب به عنوان یک مجموعه جدید و سازمان یافته از قوت لازم برخوردار گردد. همچنین شایان یادآوری است که مؤلفان متعدد به صورت دسته جمعی به منابع منحصر به فرد استناد کرده اند تا برای اشخاص حرفه ای برنامه ریزی سودمند باشد. به بیان ساده، در این کتاب اطلاعات کی فراوان عرضه شده است.
