در دوره های مختلف تاریخی، در اقصی نقاط دنیا شهرهایی با «اهداف مختلف» احداث شده اند که آنها را می توان شهرهای جدید نامید. در این باره فلاسفه يونان طی سالها، وضعیت زندگی انسان را نقد و بررسی کرده و شهرهای آرمانی خود را پیشنهاد کرده اند. ارسطو و افلاطون درباره شهرهای جدید از خود اتکایی و اندازه بهینه جمعیت سخن گفته اند. در دوره رنسانس، طراحی شهرهای جدید تخیلی شواهدی از ذکاوت و توانایی بشر محسوب می شد. پس از انقلاب صنعتی در این باره دو نظریه اصلاحگرایی و آرمانگرایی مطرح شد. اصلاح گرایان ساماندهی فضایی شهرها را در چهارچوب دیدگاه فن شناختی می دانند و کلیت آن را نفی نمی کنند و معتقدند که بهسازی و نوسازی شهرها باید از درون آنها انجام گیرد. آرمانگرایان معتقد به ایجاد شهرهای تخیلی در برابر شهرهای صنعتی هستند. بنیانگذاران آرمان گرایی رابرت آون (۱۷۷۱-۱۸۵۸) و شارل فوریه (۱۷۷۲-۱۸۳۸) هستند. آنان شهرهای تخیلی خود را بر مبنای نیل به برابری، عدالت اجتماعی، محدود ساختن بخش خصوصی و دگرگونی محیط کالبدی و اجتماعی انسانها می دانند.
بدین ترتیب طرح شهرهای جدید ناشی از نظریه های گوناگونی است که ابنزر هاورد نظریه پرداز اصلی آن است. هاورد نظریه اش را با الهام از افکار تخیل گرایان و افرادی چون توماس اسپنسر ؟ و هربرت اسپنسر مطرح کرد. هاورد نظریه باغشهر را گزینه ای برای رویارویی با رشد جمعیت شهرهای بزرگ، ساماندهی و توزیع فضایی جمعیت و صنعت می دانست. او از طرح باغشهرها این اهداف را در نظر داشت: ساختار عملکردی، بهینه ساختن اندازه جمعیت و مساحت، اشتغال و خوداتکایی، استقرار کمربند سبز، تراکم بهینه و مالکیت عمومی زمینه او دو نمونه از طرح باغشهرها را تا زمان حیات خویش (۱۹۲۸) به مرحله عمل در آورد.
در نتیجه رؤیاهای انقلابی تخیل گرایان و ایده های اصلاح گرایی هاورد و تطابق آنها با سیاستهای برنامه ریزی ملی و مصوبات کمیسیونها و گزارشهای پاتریک ابرکرامبی ، بارلو و ریت، در بریتانیا و همچنین در کشورهای دیگر، مفهوم شهر جدید به مثابه یک فرصت لیبرالیستی برای اعمال اصلاحات و ارائه شیوه ای بهتر برای زندگی شهری به وجود آمد.
شهرهای جدید پس از جنگ جهانی دوم الگویی برای کمک به حل مشکلات اجتماعی، اقتصادی و محیطی شهرهای بزرگ بودند. این الگو، توزیع جمعیت و اشتغال را در کل فضای سرزمینی ارائه داد؛ بدین ترتیب ایده شهر جدید با ابزار توسعه ناحیه ای به سرعت در سراسر جهان گسترش یافت. این نظریه نه فقط در کشورهایی که به سرعت شهر نشین شدند، بلکه برای ایجاد قطبهای رشد، سازماندهی فضایی، جذب سرریز های جمعیتی، کنترل رشد مادر شهرها، انتقال مراکز سیاسی۔ اداری، عدم تخریب زمینهای کشاورزی، توسعه نواحی عقب مانده، تجدید ساخت شهرهای تخریب شده، یکپارچه سازی روستاها، ایجاد فضای مناسب برای اسکان کارگران بخش صنعت، تمرکززدایی، جلوگیری از رشد پایتختها، هویت علمی و توزیع فضایی صنعت و جمعیت نیز به کار گرفته شد.
در ایران رشد شتابان شهر نشینی در سه دهه گذشته با توان تجهیز فضاهای شهری و گسترش زیر ساختها متناسب نبود و مشاغل مولد مورد نیاز را ایجاد نکرد. از آنجا که توزیع فضایی شهر ها و جمعیت کنترل شده در چهارچوب یک برنامه جامع که مبتنی بر هماهنگیهای بخشی و ناحیه ای باشد صورت نگرفته است، مشکلات ناشی از رشد شتابان جمعیت شهر نشین ابعاد پیچیده ای یافته است؛ در نتیجه، مشکلاتی نظیر گرانی مسکن، بیکاری و اسکان غیر رسمی به شدیدترین شکل ممکن در سیمای جامعه شهری کشور ظاهر شده است که رفع آنها مستلزم تلاش همه جانبه و برنامه ریزی شده ای است.
کتاب حاضر با عنوان برنامه ریزی شهرهای جدید شش فصل دارد: فصل اول پیدایش و سیر تحول شهرهای جدید را بیان می کند. در این فصل، ابتدا تعاریف و مفاهيم، و سپس سابقه و نیز نظریات مختلف در باره این گونه شهر ها ذکر شده است. در فصل دوم، گونه شناسی و طبقه بندی شهرهای جدید شامل شهرهای جدید مستقل، اقماری و پیوسته مطرح می شود. در فصل سوم، تجارب جهانی شهرهای جدید در نظامهای مختلف اقتصادی اجتماعی، یعنی سرمایه داری غرب، سوسیالیستی سابق و جهان سوم، اعم از آمریکای لاتین، آسیا و افریقا، بیان می گردد. در پایان این فصل تحلیلی تطبیقی درباره نقش شهرهای جدید در این گونه کشورها ارائه شده است. فصل چهارم، نظام شهری و شهرهای جدید در ایران را بررسی می کند. در این فصل ابتدا به طور اجمال نظام شهری ایران مطرح می شود و سپس به سابقه ایجاد شهرهای جدید و مشکلاتی که منجر به طراحی و احداث این شهرها شده است پرداخته می شود. در فصل پنجم، برنامه ریزی شهرهای جدید، در چهارچوب آمایش سرزمین ، نظام کالبدی ملی، طرحهایی همچون ناحیه شهری، مکان یابی، محدوده راهبردی، توسعه و عمران (جامع)، آماده سازی زمین ، طرح تفصیلی و نیز چهارچوب
برنامه ریزی شهرهای جدید بیان می شود. فصل ششم نمونه هایی از شهرهای جدید ایران را در نواحی شهری تهران، اصفهان، مشهد و شیراز که در دهه های اخیر احداث شده اند بررسی می کند.
