کتاب حل و فصل اختلافات در سازمان تجارت جهانی

موافقت نامه مراکش، سند مؤسس سازمان تجارت جهانی،(۱) مجموعه ای از قواعد و مقررات جدیدی را در زمینه حل و فصل اختلافات بوجود آورده است که بزعم عموم، این مقررات تغيرات مهم و بدیعی را در نظام تجاری چند جانبه ایجاد کرده اند. علاوه بر این، اجرای این مقررات از ۱۹۹۵ به بعد، بدون شک در اصلاح ماهیت و قلمرو سازوکار نظارت و کنترل بر قواعد و مقرراتی که نظام تجاری چند جانبه را تشکیل می دهند، تأثیر بسزای داشته است. از نقطه نظر شکلی، فعالیت مکانیزم حل و فصل اختلافات براساس تفاهم نامه قواعد و رویه های حاکم بر حل وفصل اختلافات از این پس د تفاهم نامه خوانده می شود) می باشد که خود جزء۲ - البته این بدان معنا نیست که مواد مشهور ۲۲ و ۲۳ موافقت نامه گات ۹۴۷ں درباره حل و فصل اختلافات دیگر کاربردی نخواهند داشت. در واقع بر مبنای این مقررات بود که مکانیزم حل و فصل اختلافات گات که بیشتر به یک سازوکار مصالحه و سازش شبه الزام آور شباهت داشت، ایجاد گردید و در راستای مساعدت به حل و فصل اختلافات طرفهای موافقت نامه گسترش و توسعه پیدا کرد. در این باره، مذاکره کنندگان موافقت نامه سازمان تجارت جهانی به صراحت موافقت نموده اند که اصول حاکم بر حل و فصل اختلافات گات سابق را حفظ نمایند. حفظ این اصول که موسوم به « دستاوردهای گات(۱) می باشد، در بند ۱ ماده ۳ تفاهم نامه نیز بشرح ذیل آمده است: «اعضا تبعیت خود را از اصول حل و فصل اختلافات که تا کنون مطابق مواد ۲۲ و ۲۳ گات ۱۹۴۷ اعمال می شده است و همینطور قواعد و رویه هایی که در این تفاهم نامه تصریح و یا تکمیل شده اند قاطعانه ابراز می دارند. در این خصوص، ارگان استیناف در قضیه ژاپن - مشروبات الكلى (۲)، ضمن برسمیت شناختن این امر که آرا مصوب پانل ها و بخش مهمی از دستاوردهای گات می باشند، و لذا پانل های بعدی می بایست به منظور انجام بهینه مأموریتشان در تشریح حدود و صغور حقوق و تعهدات طرفهای اختلاف به این آرا مراجعه نمایند، اظهار داشته است که یک ارتباط مستمر بين نظام حقوقی گات ۱۹۴۷ و سازمان تجارت جهانی وجود دارد.