کتاب سفرنامه خیوه

سفرنامه خیوه» روایتی دست اول و تماشایی از یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ آسیای مرکزی در قرن نوزدهم است. نویسنده، جی. ای. مک‌گاهان (Januarius Aloysius MacGahan)، روزنامه‌نگار و خبرنگار جنگی آمریکایی بود که در سال ۱۸۷۳ میلادی، با وجود ممنوعیت ورود خبرنگاران خارجی، سفری مخاطره‌آمیز را از دل بیابان «قزل‌قوم» (Kyzyl-Kum) با اسب آغاز کرد و خود را به سپاه روسیه در کرانه‌های رود «آمودریا» رساند، درست چند روز پیش از سقوط خانات خیوه .

این کتاب که نخستین بار در سال ۱۸۷۴ در نیویورک با عنوان «Campaigning on the Oxus, and the fall of Khiva» منتشر شد، به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: «زندگی در قزل‌قوم»، «سقوط خیوه» و «لشکرکشی به ترکمن‌ها» . مک‌گاهان در این اثر، نه‌تنها ماجراهای پرفرازونشیب سفر و گزارش نظامی از جنگ را ثبت کرده، بلکه توصیف‌های مردم‌شناختی ارزشمندی از اقوام مختلف منطقه مانند قزاق‌ها، ترکمن‌های یموت، ازبک‌ها و تاجیک‌ها ارائه داده است .

نکته‌ی قابل‌توجه در این سفرنامه، نگاه تیزبین و قلم روان نویسنده است. او از یک سو شیفته‌ی باغ‌های سرسبز و حاصلخیزی واحه‌ی خیوه می‌شود، اما از سوی دیگر، از شهر خیوه و حتی کاخ خان آن ناامید می‌شود . او فرار شبانه‌ی خان خیوه را به تصویر می‌کشد و سفری به خزانه‌ی کاخ دارد که در آن، تقریباً تمام دارایی‌ها و حتی حرمسرای خان برجای مانده است . تصاویر حکاکی‌شده‌ی کتاب نیز که از طرح‌های نقاشان همراه سپاه روسیه مانند «ورشچاگین» تهیه شده، بر جذابیت روایت افزوده است .

جالب است بدانید که مک‌گاهان بعدها با گزارش‌های خود از کشتار غیرنظامیان بلغارستان توسط عثمانی در سال ۱۸۷۶، افکار عمومی اروپا را برانگیخت و در استقلال بلغارستان نقشی کلیدی ایفا کرد .

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

علاقه‌مندان به تاریخ و جغرافیای آسیای مرکزی و تاریخ ایران

پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های تاریخ، جغرافیا و مردم‌شناسی

خوانندگانی که از سفرنامه‌های ماجراجویانه و مستند لذت می‌برند

همه کسانی که به دنبال روایتی بی‌طرفانه و جذاب از رقابت‌های بزرگ (The Great Game) در قرن نوزدهم هستند