کتاب طوبای گل و مرغ

اين كتاب، جلد سوم از مجموعه كتاب‌هاي آئين هنر و آموزش نقاشي ايراني است.مفهوم گل و مرغ در مقدمه‌ي كتاب چنين بيان شده: «هنرمند نگارگر ايراني به منظور طي طريق مراحل رسيدن به كمال مطلوب، با بيان رمزگونه‌اش در تذهيب به وسيله‌ي نمادهاي ختايي، اسليمي  وگردش دوّار شمسه‌ها، حقيقت عالم قدسي را به تصوير مي‌كشد. او مي‌كوشد كه نشان دهد؛ روحش از كالبد جسم كه چون قفس براي او تنگ است و اسير مانده، رها شده و مانند مرغ به سوي (حق) پرواز نمايد و روي گل‌هاي طبيعت كه نماد غايت زيبايي بهشت برين است، بنشيند و در آنجا استغنا، راز و نياز، و اين وصال عاشق به معشوق را با عشق و ترنم خويش نيايش كند. كوشش نگارگر بر اين است كه با نمادهايي از طبيعت پيرامون خود، امري واقعي را بر ما مكشوف سازد، آن‌چنان كه با هيچ نحوه‌ي ديگر نمي‌تواند بدان مقصود نائل آيد…» اين توضيحات كامل و مكفي در توضيح مفهوم گل و مرغ، اهميت آموزش و يادگيري اين هنر ايراني- اسلامي را نيز يادآور مي‌شود. صاحب اين اثر معتقد است كه رعايت اصول اساسي در اين نگارگري و طراحي برگ‌ها، گل‌ها و پرندگان، از جزء به  كل رسيدن است و آن را به عنوان يك قاعده‌ي مدرسه‌اي انگاشته تا به اين ترتيب درك و فهمش براي همگان ميسر باشد. وي اين شيوه را در كتاب‌هاي قبلي اين مجموعه نيز به كار برده كه ابتدا نقوش اصلي را به ساده‌ترين حالت‌ها و صور ترسيم كرده و بعد با پيچيده‌تر كردن آن‌ها و تركيب عناصر، اثري هنري را پديد آورده و اميدوار است كه اين ساده‌گويي در تفهيم مسائل مثمر ثمر واقع گردد. اين طراحي‌ها به صورت دو بعدي ترسيم مي‌شوند و از ايجاد سايه براي آن پرهيز مي‌شود چراكه در نظر هنرمند مسلمان، سايه به عنوان وهم و خيال جايي در آثار هنري ندارد اما سه بعدي بودن آثار به دليل رنگ‌آميزي و استفاده از سايه روشن حاصل مي‌شود كه امري طبيعي محسوب مي‌گردد. مراحل آموزشي با ارائه‌ي طراحي‌هايي از برگ‌ها آغاز مي‌شود چراكه برگ را در تركيب‌بندي گل و مرغ، داراي مرتبه‌ي نقطه مي‌داند؛ هرچند كه برخي برگ‌ها به خاطر اندازه و سايزشان در مرتبه‌ي خط هستند. سپس انواع طرح ساقه را كه در مرتبه‌ي خط قرار دارد؛ پيش كشيده و خودنمايي ساقه‌هاي رز و تاك را در اين هنر، بيش از ساير موارد مي‌داند. طراحي غنچه را نيز حدي بين ترسيم برگ و بادام دانسته كه همگي با حذف و اضافاتي شبيه هم مي‌نمايند. در طراحي گل‌ها، آنچه كه مشترك است، طرح نيم‌كره مانندي است كه در حالت‌هاي مختلف و حركت آن در حالت افقي و عمودي، انواع گل‌ها را پديد مي‌آورد و ساده‌ترين نوع ترسيم گل را نوع پنج پر آن، همچون شمعداني مي‌داند. از ديگر عناصر طراحي گل و مرغ، طراحي پرنده است كه سر و چشم او شاخصه‌ي مهم وجوديش است و طراحي آن را در حالت نيم‌رخ يا سه‌رخ زيباتر مي‌داند. همچنين پر پرنده كه داراي اشكال متفاوتي است، از ديگر بخش‌هايي است كه صفحاتي را به خود اختصاص داده و در نهايت اين تركيب و تكوين عناصر است كه مفهوم را به وجود آورده و اثر را هنري مي‌كند. هماهنگي اندازه‌ها در اين تركيب، توجه به پيدايي و پنهاني فرم‌ها و… از نكاتي هستند كه بايد در چيدمان نهايي مدّ نظر قرار گيرد.