یک نظر اجمالی به فهرست مطالب نشان می دهد که جمع بندی مطالب و دیدگاه این کتاب نسبت به بوم شناسی، یا رشته جدید و وسیعتر محیط زیست، با نظر بسیاری از بوم شناسان تفاوت فاحشی دارد. بنابراین لازم است توضیحاتی در این زمینه داده شود.
نویسنده احساس می کند که بوم شناسی سنتی گیاهی و جانوری حقیقتأ یک جزء طبیعی و لازم از رشته وسیعتر محیط زیست است که رشته های برنامه ریزی شهری و ناحیه ای، جغرافیای اقتصادی، واگیر شناسی، بهداشت عمومی، هواشناسی، و بخش عمده مدیریت کشاورزی، شیلات، جنگل و مرتع نیز به آن تعلق دارند. هدف کتاب نشان دادن وجود مجموعه ای از قوانین بنیادی است که تمام جنبه های علم محیط شناسی بتوانند هم در آن سهیم باشند و هم از آن استنباط گردند.
لذا امید است که مطالب این کتاب بتواند یک شالوده نظری برای دانشجویان بسیاری از بخشهای دانشگاه را فراهم نماید. به طور خلاصه انتظار می رود که بتوان یک شالوده محکم علمی را پایه گذاری نمود تا مثلا همچون فیزیک و شیمی، به عنوان یکی از کانونهای اصلی، در خدمت کوششهای نوین علمی، در رشته های بسیار متنوع قرار بگیرد.
به خصوص به نظر می رسد که تقسیم محیط شناسی به رشته های متعدد نتیجه روش مطالعه آنها بوده است. کوششهای تحقیقاتی بر روی تعدادی از وقایع، تشریح موقعيتها، و برخی علت و معلولهای مشخص متمرکز شده است. من پیشنهاد می کنم که تأکید اصلی بر روی توجه همه جانبه به ۵ دسته متغیر های بنیادی، یعنی انرژی، ماده، فضا، زمان، و تنوع نهاده شود. وقتی چنین کاری صورت گرفت، مشاهده خواهد شد که رشته های به ظاهر متفاوت در واقع فرایندهای اساسی واحدی را مطالعه می نمایند. در اصل این فرایندها هستند که کلید کتاب حاضر محسوب می شوند. تمام رشته های محیط شناسی می بایست، برای درک هرچه عمیق تر پدیده های مورد مطالعه، توجه اصلی خود را به فرایندها معطوف دارند. این کتاب به ویژه منعکس کننده گرایش شدید اخیر بوم شناسی در جهت مطالعه پدیده ها از نظر کارایی تبدیل انرژی در سیستمها می باشد. اکنون همچنین روشن شده که توزیع اشیا در فضا، چه گیاهان باشند چه حیوانات، یا 5. 55 انرژی بر روی ماده عمل می کند. زمان نیز مهم است، چرا که یک فرایند به هیچ وجه به آستانه عمل نمی رسد،
مگر آنکه شرایط لازمه اش به مدت کافی تداوم یابد. لذا زمان یک منبع محسوب می شود. تنوع نیز مهم است، زیرا مطالعات جدید نشان داده اند که تجمع دراز مدت و بی وقفه تنوع، به صورت تنوع توارثی و تنوع گونه ای، بسیاری از جنبه های تحولات جمعیتها در جوامع را تعیین می کند.
این کتاب همچنین از آن جهت با کتابهای درسی موجود تفاوت دارد که بسیاری موضوعات کاربردی را به تفصیل مورد بحث قرار می دهد. برای این کار دلایل متعددی وجود دارد. او می خواهیم به همه دانشجویان اعم از دانشجویان علوم خالص یا کاربردی، گوشزد کنیم که مسائل اقتصادی مهم عملی بهترین منبع اطلاعاتی هستند که می توانند مورد استفاده نظریه پردازان قرار بگیرند، صرفا به این دلیل که اهمیت اقتصادی این مسائل جمع آوری آمارهای فراوانی را میسر ساخته است. ثانیا می خواهیم که مرزهای مصنوعی بین علوم خالص و کاربردی را بشکنیم. امروزه این مرزها صرفا به لحاظ سنت و اعتبار باقی مانده اند، والا بسیاری از عالی ترین تحقیقات بنیادی در واقع بر روی مسائل عملی انجام می گیرند. سوم این که مسائل مهم کاربردی غالبا بهترین مثالهای مربوط به اصول نظری مهم را تشکیل می دهند و بالاخره اکنون بسیاری مسائل عملی در محیط شناسی دارند ابعاد یک بحران برای همه بشریت را به خود می گیرند. لذا توجه هوشیارترین جوانان را بایستی به آنها معطوف نمود. همان طور که یکی از بوم شناسان سرشناس اخیر به من گوشزد نمود، شاید این نکته که مسائل بوم شناسی خالص از بعضی جهات بهتر هستند، درست باشد، ولی اگر فرزندان ما و همسالان آنها اقدام عاجل و موثری در مورد آلودگی هوا و عواقب آن به عمل نیاورند، نوه های ما ممکن است دیگر قادر به مطالعه مسائل بوم شناسی خالص نباشند. همین طور اگر می خواهیم اکوسیستم های بالغ را مطالعه کنیم، وقت این کار هم اکنون است، چراکه تا چند سال دیگر ممکن است قادر به مطالعه شکارهای بزرگ آفریقا، توده های مرجانی، و یا جنگلهای پرباران استوایی بکر نباشیم.
کوششهای فراوانی را صرف بررسی هر یک از شاخه های بوم شناسی و محیط شناسی نموده ایم تا ببینیم که هریک از آنها چه نظریاتی را می توانسته اند به تمامی این رشته ارائه نمایند. لذا تمام سعی خود را به کار برده ایم تا بوم شناسی گیاهی و جانوری را با یکدیگر تلفیق نموده و جنگلداری، شیلات، کشاورزی و مرتعداری را نیز در آنها ادغام کنیم.
فصل اول ارائه دهنده زمینه های قبلی است تا در فصول بعد نیازی به تعریف اصطلاحات و توضیح مفاهیم اصولی نبوده و رشته فکری گسیخته نگردد.
فصل دوم کلید طراحی کتاب است. در این فصل ۱۴ اصل، به عنوان اجزای تشکیل دهنده ثقل تئوری محیط شناسی، آن طور که امروزه آن را می شناسیم، ارائه می شود. مبانی دیگر در فصلهای بعدی آورده شده اند، ولی اصول ارائه شده در فصل ۲ شالوده همه چیزهای بعد از آن را تشکیل میدهند.
فصلهای ۳، ۴ و ۵ هسته اصلی نظریه کلاسیک بوم شناسی را ارائه می کنند، هرچند که به علت مطرح ساختن زمان و تنوع، به عنوان دو منبع، تغییراتی در سازمان و نحوه ادراک آنها داده شده است. فصل ۵ تأكيد زیاد بر عواقب زیست شناختی کدورت ناشی از آتشفشان در لایه های بالای هوا - سپهر می نهد. این تأكيد به خاطر اهمیت این پدیده در توجیه بعضی از چرخه ها و همچنین روشن ساختن اثرات آلودگی هوا است.
فصل ۶ بر نقش انسان در سیستم های بوم شناختی تأکید می نماید و به خصوص به مسئله اختلافات اساسی اثرات انسان و پدیده های طبیعی در پرتو نظریات ارائه شده در فصل ۲، می پردازد.
فصلهای ۷ تا ۱۱ یک دسته از اکوسیستم ها را بررسی می کنند که راجع به هر کدام از آنها چیزهای زیادی معلوم گردیده است. هر یک از آنها، به عنوان یک سیستم نمونه مناسب در روشن ساختن بعضی از مسائل و مبانی خاص انتخاب گردیده اند. سایر اکوسیستم ها نظیر اقیانوس، توده های مرجانی ،کویرهای مرتفع، یا جنگلهای پرباران استوایی نیز می توانستند انتخاب شوند، ولی اکوسیستم های انتخاب شده به خوبی مطالعه گردیده، در حدود تجربیات غالب دانشجویان قرار داشته، و برای جمع آوری نمونه (صحرایی، آزمایشگاهی، یا گردشهای علمی) مناسب می باشند. همچنین این پنج فصل به خوبی با یکدیگر تطبیق نموده و یک سلسله منطقی را به وجود می آورند. بعضی از انواع اکوسیستم های دیگر نیز تا حدودی در فصلهای ۳ تا ۶ و ۱۴ و ۱۵ به طور گذرا مورد بررسی قرار خواهند گرفت. دلیل بررسی ۵ اکوسیستم، به جای یکی، این است که اصول متنوع تری را روشن نموده و همچنین دانشجویان را تحت تأثير اهمیت روش تطبیقی در
استدلال علمی قرار دهیم.
کنترل زیستی در فصل ۱۲ مورد بحث قرار می گیرد تا نشان داده شود که گاه می توان، از طریق به کاربردن روشهای کنترل زیستی، تعادلهای طبیعی ناقص، نابالغ یا برهم خورده توسط انسان را دوباره برقرار نمود.
بیماریها در فصل ۱۳، به تفصیل مطرح گردیده اند، زیرا جدایی علوم مربوط به بیماریها، به خصوص واگیرشناسی، از سایر قسمتهای بوم شناسی، برای هر دو قسمت زیانبار بوده است. به خصوص، با افزایش سریع توجه بهداشت عمومی به درک عوامل محیطی مؤثر بر بیماریهای قلب و عروق، بایستی پیوندهای محکمتری بین پزشکی و محیط شناسی برقرار شود. -
هدف از فصلهای ۱۴ و ۱۵ نشان دادن این نکته است که چگونه می توان از علم بنیادی بوم شناسی در درک اصولی موقعیت کنونی انسان در جهان استفاده نمود. در بررسی موقعیت ما نسبت به ۵ دسته منابع اساسی، تفاوتهای آشکاری با سیستم های طبیعی ظاهر می گردد و ماهیت بی ثبات وضع کنونی ما واضح می شود. این تجزیه و تحلیل در فصل ۱۵ منجر به یک استراتژی جهانی برای بشریت می گردد.
ما فکر می کنیم که، به علت خاصیت میان رشته ای و ماهیت فکری تقاضاها در این زمینه، این نکته حائز اهمیت فرهنگی فوق العاده ای است که در این رشته آنگونه فنون تفکر به دانشجویان آموزش داده شود که در رشته های دیگر نیز قابلیت کاربرد داشته باشند. بوم شناسی نیز همچون فیزیک، ریاضی یاعلم توارث می تواند آن گونه تفکر نیرومند، و در عین حال خلاق، را آموزش دهد که در هر یک از امور زندگی به کار آید.به خصوص می خواهیم که شوق مطرح ساختن سؤالات عمیق راجع به پدیده ها و موقعیتهای معمولی پیرامون خود را در دانشجو به وجود آوریم. به اضافه می خواهیم به دانشجو بیاموزیم که با نگاه به محیط پیرامون خود درباره فصول مشترک بین پدیده ها، به صورت فرایندها، اندیشه نماید و درباره چگونگی ارتباط یک فرایند در یک موقعیت با فرایند مربوطه اش در موقعیت دیگر سؤال مطرح سازد. آیا توزیع مورچگان در اطراف لانه چیزی راجع به طراحی شهر به ما می گوید؟ آیا با نگاه به اختلالات جوامع گیاهی ارتفاعات مختلف در دامنه یک کوه یا دوسوی، رو به باد و پشت به آن چه چیزی را می توان راجع به تأثیر آب و هوا بر گیاه آموخت؟ آیا چه ارتباطی بین ترکیب جوامع گیاهی و الگوهای معمولی توزیع ابر و مه و جود دارد؟ آیا با نگاه به گیاهان دو سوی یک حصار، که مانع از خروج دامها یا ورود گوزن می شود، چه چیزی راجع به تأثیر چرا و سرشاخه خواری بر توالی جوامع گیاهی می توان گفت؟ آیا با نگاه به نواحی اطراف یک کارخانه ذوب فلز، به هنگام پرواز بر فراز آن، چه چیزی درباره تأثير آلودگی بر گیاهان می توان کشف نمود؟ آیا چرا در دریاچه های بزرگ ماهی، پستاندار با نرم تنی بزرگتر از ماهی خاویاری وجود ندارد، در حالی که در اقیانوسها اختاپوسهای غول پیکر، نهنگها، کوسه ها، نیزه ماهيها و بسیاری موجودات بزرگ دیگر یاقت می شوند؟ آیا چرا همه صیادان، انگلها و بیماریهای بسیار کارآمد همه موجودات دیگر را نمی کشند و سپس خود نابود نمی گردند؟ چرا در شهرهای بزرگ آن همه خشونت مشاهده می شود؟ آیا در جنگ بین حیوانات در جمعیتهای متراکم آنها نیز معادل این خشونت به چشم می خورد؟
این کتاب برای دروسی درنظر گرفته شده که دانشجویان به محض ورود به دانشگاه آنها را انتخاب می کنند. برای مطالعه آن نیاز به هیچگونه مقدمات قبلی در زیست شناسی، علوم اجتماعی، علوم فیزیکی، ریاضیات نمی باشد. هرچند که برخی نظریات کم و بیش پیچیده در آن ارائه شده، ولی سعی گردیده که این نظریات بیشتر به صورت عکس، منحنی و یا نمودار آورده شوند.
-230x250.jpg "کتاب مبانی دانش و فناوری غلات")
-230x250.jpg "کتاب اصول و مبانی ترسیب کربن")
-230x250.jpg "کتاب اصلاح درختان میوه")
-230x250.jpg "کتاب كاربرد مواد افزودني به همراه مواد شيميايي")
-230x250.jpg "کتاب فیزیولوژی تنش های محیطی در گیاهان")
-230x250.jpg "کتاب خود آموز مقدماتی تولید فضای سبز")
-230x250.jpg "کتاب تقویم باغبانی و فضای سبز")
-230x250.jpg "کتاب باغبانی بدون آلرژی")
-230x250.jpg "کتاب ماشین ها و تجهیزات مورد استفاده در فضای سبز")