این کتاب را به سه بخش تقسیم کرده ایم. بخش اول از فصل های 1 تا 4 تشکیل شده است. این فصل ها زمینه را برای آنچه بعد می آید، فراهم می کنند و اطلاعات بسترساز را برای انجام طرح پژوهشی به منظور نظریه سازی زمینهای آماده می کنند. فصل ۱ روش شناسی را ارائه می کند و از مشخصه های استفاده کنندگان آن سخن می گوید. فصل ۲ به تفاوتهای میان توصیف، نظم دهی مفهومی و نظریه سازی می پردازد. فصل ۳ رابطه میان تحلیل کیفی و کمی را نشان میدهد. فصل 4 شماری مسائل عملی را که باید پیش از آغاز پژوهش به آنها پرداخت، تشریح می کند. این فصل شامل بخش هایی است درباره انتخاب مسئله، تعیین پرسش، لزوم حفظ موازنه میان عینیت و خلاقیت و نحوه استفاده از آثار دیگران.
بخش دوم به تکنیکها و ترتیبات عملی که در پرورش نظریه به کار می آیند، می پردازد. این بخش از فصل های ۵ تا ۱۶ تشکیل شده است. فصل 5 نمای کلی فرایند تحلیل است. فصل 6 عملیات پایه در تحلیل را که عبارت است از مقایسه و عمل پرسش توضیح می دهد. فصل ۷ مفهوم ابزارهای تحلیل را مطرح می سازد. این ابزارها شماری تدبیرند که نظریه ساز می تواند از آنها برای تسهیل تحلیل و قوت بخشیدن به کشفیات خود استفاده کند. فصل ۸ روش های کدگذاری باز، فصل ۹ ترتیب کدگذاری محوری را بیان می کند و فصل ۱۰ به روند کدگذاری گزینشی می پردازد. فصل ۱۱ می گوید که چگونه به فرایند بنگریم و آن را وصف و کدگذاری کنیم.
فصل ۱۲ به بحث ماتریس شرطی / تابعی می پردازد که یک ابزار تحلیل برای پل زدن بر شکاف میان شرایط / تبعات خرد و کلان است. فصل ۱۳ ترتیبات نمونه گیری را بیان می کند. فصل ۱۶ به ما می گوید چگونه از نمودارها و یادداشت های مان برای نظریه سازی استفاده کنیم.
بخش سوم که مرکب از فصل های ۱۵ تا ۱۷ است به مسائلی می پردازد که مربوط به همه پژوهشگران است. این مسائل بعد از پایان یافتن تحلیل مطرح می شوند. فصل ۱۵ می گوید پایان نامه و تک نگاشت را چگونه بنویسیم و چطور درباره پژوهش خود سخن بگوییم. فصل 16 ملاک های ارزشیابی فرایند پژوهش را، آنگونه که در این کتاب آمده است، به دست می دهد. فصل ۱۷ نوعی خلاصه کل کتاب است و به صورت پرسش و پاسخ تنظیم شده است. این ها پرسش هایی اند که دانشجویان به کرات از ما کرده اند. نمونه های مفصل تر کدگذاری به شیوه های مختلف و نیز فصلی درباره روش تدریس این کتاب و توصیه های دیگر برای به کار بستن نظریه در کار پژوهش و تدریس آن بر روی اینترنت موجود است.
پس از نوشتن پیش نویس اصلی برای ویراست نخست این کتاب و استفاده از آن در تدریس به دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری و دیگر پژوهشگران، متوجه شدیم که ارزش این کتاب کاربردی تر از آن چیزی است که برای آن در نظر گرفته بودیم. یعنی غیر از دانشجویان، کسانی نیز که در پی یافتن راه های نو اندیشیدن به پدیده های اجتماعی اند این کتاب را مفید می یابند؛ متخصصانی که در هیئت تحریریه مجلات تخصصی و شوراهای پژوهشی با طرح های تحقیق ترکیبی کمی کیفی مواجه اند، می توانند از کل کتاب بهره برند و فهمی از اصطلاحات به کار رفته و ترتیبات اساسی که ما ترسیم کرده ایم به دست آورند و سپس بر فصل ۱۹ تأمل کنند. علمای علاقه مند به پرورش نظریه، اعم از قیاسی و استقرایی، می توانند بخش هایی از این کتاب را مکمل روش های خود کنند. ما همه این گونه استفاده ها را مبارک می دانیم. فقط امیدواریم آنها که از این کتاب استفاده می کنند همان قدر از خواندن آن بیاموزند که ما از نوشتن آن آموختیم.
در آخر، خوانندگان ما در سراسر این کتاب با نوعی استفاده از حروف روبه رو می شوند، نظیر حروف کج، حروف سیاه و حروف با خط زیر. از حروف کج یا ایرانی برای تأكید استفاده شده است و هرگاه خواسته ایم توجه خواننده را به مفهومی یا اصطلاحی خاص جلب کنیم، از آن استفاده کرده ایم. مثال آن مقوله، ویژگی ها و ابعاد است. حروف سیاه را هنگامی استفاده کرده ایم که خواسته ایم بر نکته ای تأكید کنیم یا بخواهیم عبارتی به خاطر سپرده شود، این عبارت ها و جمله ها به هنگام مرور سریع متن باید قاعدتا مفید واقع شوند. از خط زیر زمانی استفاده کرده ایم که خواسته ایم بر نکته ای تأکید خاص کنیم. گرچه خوانندگان ممکن است برخی نایک دستی ها و ناسازگاری ها در استفاده از این شیوه بیابند، از آنان تقاضا داریم با آن مدارا کنند. قاعدتا این شیوه جواب می دهد.
هدف این کتاب پاسخ به این پرسش ها و پرسش های دیگر است که به تحلیل کیفی مرتبط اند. کوشیده ایم این کتاب را به شیوه ای روشن و سرراست بنویسیم. قصدمان از این کار آن بوده است که دانش پایه و ترتیبات عملي مورد نیاز کسانی را که می خواهند نخستین بار پژوهش کیفی انجام دهند، و آنها که می خواهند به ساختن نظریه خودبنیاد بپردازند، فراهم کنیم. همچنین معتقدیم که شماری فنون و ترتیبات عمل داریم که به پژوهشگری که می خواهد کار کیفی انجام دهد، اما قصد نظریه سازی ندارد، عرضه کنیم. ساختن نظریه تنها هدف موجه برای انجام پژوهش نیست. توصیف سطح بالا و آنچه ما بدان نظم دهی مفهومی نیز نام داده ایم، در کار تولید دانش مهم است و می تواند به غنای یک رشته مدد رساند. پژوهشگران مجرب و آنها که نمونه های بیشتر و بحث های فراتر در باب راه های انجام و تدریس تحلیل کیفی می طلبند، بی تردید این کتاب را مفید خواهند یافت. ما پیشنهاد می کنیم که پژوهشگران علاقه مند کتاب تحلیل کیفی (1987 ,Strauss) را هم بخوانند. ..
سطح تحلیلی که افراد مختلف می توانند به آن دست یابند، مانند بسیاری از کارهای دیگر، متغير است. از سوی دیگر، ترتیبات عملی ای که از این کتاب آموخته می شود ممکن است در عرصه هایی به کار آید که نویسندگان و خوانندگان کتاب از قبل تصورش را هم نکرده باشند. همانطور که استراوس پیش از این گفته است، «فرایند آموختن، مثل هر مهارت دیگر، ملازم کار بسیار، سماجت و قدری، اگر نه به تمامی، تجربه لذت بخش است» ( Ibid. , xi ). راستش را بخواهید، فرایند آموختن به شدت شعف آور و نت بخش نیز هست. از آن گذشته، این تجربه ها برای کشف چگونگی استفاده و اقتباس هر روشی لازم است. استفاده مؤثر از این روش و اقتباس آن بستگی به وجود بستر و زمینه مناسب در بیرون، پشتوانه :وهشی، سماجت و پیگیری در انجام کار، و حساسیت نظری و اجتماعی شخص پژوهشگر دارد. در رأس همه اینها به پایان بردن هر طرح پژوهشی نیازمند قدری شانس و جسارت است» ( Ibid. , xiii ).
این کتاب مثل کتاب آشپزی نیست که بتوان آن را در برابر خود باز کرد و گام به گام در کار پژوهش به کار برد. قصد ما از این کتاب به دست دادن مجموعه ای ابزار مفید برای تحلیل داده های کیفی بوده است. امیدواریم که با مثال های ما خواننده بتواند به درک رویکرد سیال و انعطاف پذیر در تحلیل دادهها، به شیوه ای که در این کتاب عرضه شده، نائل شود. برای خوانندگانی که می خواهند ببینند چطور دیگر پژوهشگران این تکنیک ها را به کار بسته و تعدیل کرده اند تا با منظور و شخصیت شان تناسب یابد، خواندن کتاب نظریه زمینه ای در نظر و عمل" (1997 , Strauss
& Corbin ) را توصیه می کنیم.
