کتاب مدیریت توسعه

اندیشمندان «توسعه» را با تعاریف مختلف توصیف کرده اند و از زوایای گوناگون بدان نگریسته اند، اما آنچه در تمامی این تعاریف تلویحا یا صریحا مورد توجه قرار گرفته، نیاز به اداره امور یا مدیریت برای تحقق پذیر شدن توسعه است. با هر تعریفی از توسعه، ضرورت نیازمند مدیریت هستیم و از اینرو «مدیریت توسعه» موضوعی در خور توجه و تأمل است.

اقتصاددانان در بررسی مقوله توسعه بر مفهوم رشد تمرکز داشته اند و برای از میان بردن تنگناهای بازار، روش ها و ابزارهای مختلفی را ارائه کرده اند.

پس از مطرح شدن نارسائیهای نظریه های اقتصاد گرایانه، نظریه پردازان برای تعیین علل و عوامل توسعه به بررسی خصوصیات و ویژگی های فردی، رفتاری و روانی افراد پرداختند و نظریه های فردگرایانه یا رفتارگرا ارائه کردند. در این نظریات انگیزه های روانی، جهت گیری های فرهنگی و باورهای افراد، عواملی بودند که برای توسعه باید مدنظر قرار می گرفتند. پس از نظریه های رفتارگرا، نظریه های نهادی توسعه پا به عرصه وجود گذاشتند و تحقیقات و مطالعات توسعه متوجه نهادهای اجتماعی گردیدند.

به زعم تئوری پردازان نهادی، وجود نهادهای مختلف مذهبی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی در جوامع مختلف موجب تفاوت در جریان توسعه کشورها می گردد. نظریه های ساختارگرا و کارکردگرا با در نظر گرفتن کلیت جامعه، گامی بلند در شناسایی مفهوم توسعه برداشتند و رشد و توسعه برونگرا و درونگرا را در فرآیند توسعه مطرح نمودند. نظریه های وابستگی، قطع ریشه های وابستگی را تنها راه توسعه کشورهای توسعه نیافته و جهان سومی می دانستند و گرایشات شدید ضد سرمایه داری از خود نشان می دادند. کشورهای سلطه گر، متروپل یا مرکز نام داشتند و کشورهای تحت سلطه، قمر یا حاشیه نامیده می شدند و تا این روابط بین مرکز و حاشیه بر هم نمی خورد، نباید انتظار توسعه را داشت. توسعه نظام های اطلاعاتی و ارتباطی، نظریه های جدیدی را در این زمینه ارائه کردند که «ارتباط » را در کانون توجه فرایند توسعه قرار می داد. انقلاب اطلاعات و ارتباطات در عصر دانایی و عصر دانشگران در سازمان های دانشی، همه عوامل اصلی توسعه مدرن قلمداد می شوند و مفهوم توسعه با دانایی و آگاهی عجین شده است. همانگونه که اشاره شد، «توسعه» در تمامی این برداشتها که هر کدام وجه خاصی از این مقوله را بیان می داشتند و شاید هر یک نقص دیگری را جبران می کردند، برای تحقق، نیاز به مدیریت» داشته است. بنابراین می توانیم توسعه را به منشوری تشبیه کنیم که وجوه و سطوح مختلفی دارد و هر کدام در دیدگاهی خاص مورد مداقه و مطالعه واقع شده است. اما در تمامی این سطوح یک بخش مشترک وجود دارد و آن مدیریت یا اجرایی کردن توسعه است. از اینرو مدیریت جزء جدایی ناپذیر و حیاتی در به منصه ظهور رسیدن نظریه های توسعه می باشد.

مجموعه ای که پیش رو دارید قبل از آن که مباحث توسعه و دیدگاه های مختلف آن را در برداشته باشد، بیشتر به مسائل مدیریتی توسعه پرداخته است.

در بخش اول کتاب تعاریف، مفاهیم، نظریه ها و سیر تاریخی توسعه بیان شده است. بخش دوم به موضوع مدیریت دولتی و توسعه پرداخته و نقش مدیریت بخش عمومی در تحقق اهداف توسعه را توصیف کرده است. بخش آخر کتاب پیشرانهای مدیریت توسعه را مطرح ساخته و مقوله هایی را که تسهیل گر توسعه می باشند، ارائه داده است.