کتاب ویراستاری نوین

در بین انواع ویرایش (ویراستاری) ویرایش نگارشی (زبانی) و ویرایش فنی (صوری) اهمیت و جایگاه خاصی دارند؛ به دلیل اینکه این دو نوع ویرایش موضوع مشترک همه انواع ویرایش چون: ویرایش محتوایی، ساختاری، ترجمه­ای، احیایی، داستانی و… می­باشند.

ویرایش نگارشی (زبانی) که بیشتر بر محور ذوق و زبان است مسائل زیر را بررسی می­کند:

توجه به زبان معیار، آشنایی به سبک اثر و نویسنده، توجه به زبان اثر، دقت در انواع جمله و شکل­های آن، دقت در انواع فعل و کاربرد آنها، دقت در انواع اسم و صفت و کاربرد هر یک از آنها، کاربرد انواع حرف چون حرف اضافه، نشانه وربط.

ویرایش فنی (صوری) که از نامش پیداست بیشتر صورت و ظاهر نوشتار را بررسی می­کند به این دلیل به این ویرایش فنی می­گویند چون علم خاصی را نیاز دارد.ویرایش فنی شامل مسائل زیر می­باشند: املای کلمات چون کلمات مرکب و ساده به همراه پیوسته نویسی و یا جدا نویسی، کاربرد صحیح ضمیر وانواع آن، شناخت و کاربرد درست انواع همزه در آغاز، میانه و پایان کلمه­ها، کاربرد ترکیب­های عربی، کاربرد درست اعداد نویسی در متن، شناخت املای کلمات مشابه، علامت­­گذاری (سجاوندی)، کاربرد نقل وقول­ها، پانوشت­ها، تنظیم کتاب­نامه، نمایه­سازی، اعلام، واژه­نامه، کاربرد درست فهرست منابع، فهرست­بندی اثر،شماره­گذاری صفحات، پی­نوشت­ها و….

ویراستاری حرفه­ای بسیار حساس و ارزشمند است به دلیل اینکه بسیاری از نویسندگان ممکن است با اصول فنی قواعد زبانی و مراحل تنظیم و تولید اثر آشنا نباشند- البته این مسأله طبیعی است- به همین دلیل ضرورت ویرایش ایجاب می­کند که افرادی با عنوان ویراستار مسیر مطالعه را برای خواننده هموار کنند.

درجه­بندی کسانی که این کار را انجام می­دهند به قرار زیر است:

سر ویراستار (کسی که آشنایی کامل به ویراستاری دارد و همچنین قدرت آموزش و مدیریت داشته باشد و مراحل نشر را به طور کامل بداند. ویراستار ارشد (کسی که براساس تخصص این کار را انجام می­دهد)، ویراستار (کسی که کار ویراستاری را انجام می­دهد)، ویراستیار(کسی که با نظر و یراستار بخش­هایی که برایش انتخاب می­شود این کار را انجام می­دهد) و به طور کلی ویراستاران باید با فنون ویراستاری به طور کامل آشنا باشند. شم نگارشی در وجودشان باشد، با خط و زبان فارسی آشنا باشند، و در حوزه­های تخصصی چون ویرایش داستانی، ترجمه­ای، احیایی، محتوایی و… علم و آگاهی داشته باشند.

مراحل ویرایش شامل: پذیرش اثر، مطالعه آن، انجام نمونه­ای از متن براساس شیوه­نامه یا براساس علم و فنون ویرایش، ارتباط با مؤلف و پس از ویرایش تا تولید اثر است که این مراحل باید به ترتیب و دقت همراه باشد. همچنین ابزار ویرایش شامل دست نوشت چه رایانه­ای و چه کاغذی و شیوه­نامه است که باید در اختیار ویراستار باشد تا براساس آنها اثری که تولید می­شود علمی و بسیار خوب باشد.