کتاب فالنامه مولانا (گزیده ای از دیوان کلیات شمس مولوی)

معرفی کتاب فالنامه مولانا اثر جلال الدین محمد بلخی

جلال‌الدین محمد بلخی، که در میان مردمان به نام‌های مولانا، مولوی و نیز رومی شناخته می‌شود، یکی از برجسته‌ترین و ماندگارترین شاعران تاریخ ایران است و تأثیر شگرفی بر ادبیات و عرفان جهان داشته است.

او در پانزدهم مهر سال 586 هجری شمسی در بلخ دیده به جهان گشود و در چهارم دی ماه سال 652 هجری شمسی دیده از جهان فروبست. مولانا در خانواده‌ای اهل علم و عرفان رشد کرد. پدر او، مولانا محمد بن حسین، که به بهاءالدین ولد یا سلطان العلما مشهور بود، از بزرگ‌ترین چهره‌های صوفیه زمان خود به شمار می‌آمد و به عنوان مردی عارف مورد احترام بود.

نسبت خرقه او به احمد غزالی می‌رسید و از تجربه‌ای طولانی در عرفان و سلوک برخوردار بود. او اعتقاد داشت که حقایق معنوی و معرفتی را باید در زوایای سلوک باطنی جستجو کرد، نه در مباحثات لفظی یا مناقشات کلامی. این باور، مخالفان بسیاری را برای او به همراه آورد. از جمله این مخالفان می‌توان به فخرالدین رازی اشاره کرد که استاد سلطان محمد خوارزمشاه بود و شاه را بیش از دیگران علیه او برانگیخت. بهاءالدین ولد، احتمالا به دلیل همین اختلافات و نیز همزمان با هجوم مغولان به رهبری چنگیزخان در سال 610 قمری، ناچار به ترک بلخ شد و سوگند یاد کرد که تا زمانی که محمد خوارزمشاه بر تخت است، به زادگاه خود بازنگردد.

مولانا که در این دوران نوجوانی خود را سپری می‌کرد، در نوزده‌سالگی با گوهر خاتون ازدواج کرد و زندگی جدیدی را آغاز نمود. یکی از نقاط عطف زندگی مولانا، آشنایی او با شمس تبریزی بود که حدود سال 642 هجری قمری رخ داد. این دیدار چنان تأثیری عمیق بر مولانا گذاشت که زندگی او را به کلی دگرگون کرد.

مولانا تحت تأثیر شمس دست از تدریس و وعظ کشید و تمام وجودش را وقف شعر، موسیقی و سماع نمود. این تحول نه تنها زندگی شخصی او را متأثر ساخت، بلکه شکوفایی بی‌سابقه‌ای در قریحه شاعری و سرودن اشعار پرشور عرفانی برای او به ارمغان آورد. هیچ‌کس به یقین نمی‌داند که شمس تبریزی چه اندیشه‌ها و سخنانی به مولانا ارائه داد که چنین انقلابی در افکارش ایجاد شد، اما واضح است که شمس خود مردی عالم و بسیار آگاه بود.

وشته‌ها و آثار شمس تبریزی گواه روشنی بر دانش گسترده‌اش در زمینه‌هایی چون ادبیات، لغت، تفسیر قرآن و مسائل عرفانی است. مولانا پس از گذراندن سال‌ها فعالیت خلاقانه و معنوی، سرانجام پس از مدتی بیماری که با حمله تب شدیدی همراه بود، در غروب یکشنبه پنجم جمادی الآخر سال 672 هجری قمری چشم از جهان فروبست و میراثی جاودان از شعر، معرفت و عشق بر جای گذاشت.