کتاب روش تحقیق پیشرفته در شهرسازی

کتاب روش تحقیق پیشرفته در شهرسازی نوشته‌ی محمدرضا مفیدی، به مهم‌ترین مولفه‌های تحقیق در شهرسازی در سطح دانشگاهی که شامل تدوین طرح پیشنهادی یا پروپوزال، مبانی پژوهش شهری، فرآیند روش‌های تحقیق عمومی و تخصصی مرتبط با حوزه‌ی شهری است، اشاره می‌کند.

تحقیق از نظر لغت به معنی درست کردن و یافتن حقیقت است. در اصطلاح علمی یعنی اجرای روش‌های همراه با طرح و اندیشه که برای کشف حقیقت به کار می‌رود. در واقع روشی برای مطالعه منظم و سازمان‌یافته پدیده‌ها به منظور کشف رابطه بین آن‌ها و درک قوانین و قواعد کلی حاکم بر آن‌ها می‌باشد.

بدیهی است هدف اصلی هر تحقیق، همانطور که در تعریف آمده جستجوی حقیقت و رسیدن به واقعیت است. بر همین اساس؛ وقتی می‌گوییم تحقیق می‌کنیم، می‌خواهیم اعلام نماییم که قصد یافتن رابطه یا روابطی در بین امور و یا توجیه مسئله‌ای را داریم و در صدد آن هستیم که برای سوال و مشکل خود پاسخ و راه حل پیدا کنیم! بنابراین هدف پژوهشگر کشف اصول و قواعد کلی و توضیح رابطه بین عوامل و پدیده‌های مورد مطالعه است.

هنگامی که به معنا و مفهوم واژه شهری می‌اندیشیم، بی‌درنگ سیماهای شهری گوناگونی از قبیل ساختمان‌های بلند مرتبه درخشان، آزادراه‌های شلوغ و پر پیچ و خم، ساختمان‌های مخروبه و بدشکل، سکونتگاه‌های مرتفع، مواد زاید و پسمانده‌ها و زباله‌ها، پارک‌های محلی و در نهایت شهروندان در نظرمان تجسم می‌شود. این طور که به نظر می‌رسد تفاوت‌های شدید فرهنگی در این سیماهای شهری، که ناشی از وجود فرهنگ‌های گوناگون آفریقایی، آسیایی، اروپایی و آمریکایی است، وجود دارد. این واقعیت حاکی از تنوع زندگی شهری و فضای جهان وطنی زندگی در کلان شهرها است.

در حال حاضر سیماهای شهری عمدتا شامل: فرهنگ، هنر، موسیقی، اوقات فراغت و تفریح، جنب و جوش و سوداگری، رواج مواد مخدر، نابرابری‌های اجتماعی میان فقرا و ثروتمندان، زیرساخت‌های فرسوده، شبکه‌های ارتباطی و حمل و نقل و آلودگی‌های زیست محیطی است.

در بخشی از کتاب روش تحقیق پیشرفته در شهرسازی (research advanced methods in urban) می‌خوانیم:

نظریه‌های برنامه‌ریزی شهری در حقیقت الفبای تحلیل مسائل پیچیده شهرهای امروزی می‌باشند. امروزه شهرها بستر رخداد مسائل مختلفی می‌باشند که بدون در دست داشتن نظریه‌های کارآمد نمی‌توان آن‌ها را تحلیل نمود. نظریات شهری در حقیقت به عنوان یک ابزار کارآمد تحلیل برخی از مسائل پیچیده فراروی را ساده‌تر می‌کنند. دست کم طی سی سال اخیر است که نظریات اجتماعی به نحو بارزی وارد جغرافیای شهری گردیده و عده‌ای از معروف‌ترین جغرافی‌دانان جهت تحلیل پدیده‌های شهری از نظریه و خصوصا نظریات اجتماعی استفاده کرده‌اند.

با توجه به مسائل پیچیده شهری زمان ما مرزهای سنتی جغرافیای شهری به سرعت شکسته می‌شود و شناخت و ارزیابی و بهبود کیفیت زندگی شهری، ورای یک شاخه علمی خاص قرار می‌گیرد. با وجود این جغرافیادانان در ارزیابی کیفیت زندگی شهری و بهبود بخشی به شرایط آن بیش از متخصصین دیگر رشته‌های علمی سهم دارند. زیرا فقط در جغرافیای شهری محیط رفتاری با تمام ابعادش تحلیل می‌گردد. در چند سال اخیر نظریه‌های اجتماعی، محور اصلی تحلیل‌های جغرافیای انسانی از جمله جغرافیای شهری را تشکیل داده است. به گونه‌ای که به نظر معروف‌ترین جغرافی‌دانان معاصر ساختمان‌های اجتماعی را نمی‌توان از ساختمان‌های فضایی جدا کرد. نظریه‌های جدید مربوط به جامعه و فضا و فضا و جامعه تا سال 1980 در تاریخ علم جغرافیا سابقه نداشته و اعتبار علمی جغرافیای جدید نیز مربوط به این نظریات می‌باشد.

البته تحلیل مسائل شهری تنها با استفاده از نظریه‌های اجتماعی صورت نمی‌گیرد و در این میان استفاده از نظریه‌های سازمان فضایی، نظریه‌های ساخت شهر، نظریه‌های روابط متقابل شهر و روستا و سایر نظریه‌های دیگر نیز استفاده می‌گردد.