زیست شناسی (biology) علم شناخت حیات است که از کلمه یونانی bios به معنی زندگی و logos یعنی دلیل
منطقی، تشکیل شده است. زیست شناسی به بررسی ویژگی ها و رفتارهای موجودات، چگونگی تشکیل گونه ها و انواع موجودات و روابط متقابل آنها با یکدیگر و محیط زیست می پردازد. زیست شناسان بر اساس دامنه گسترده ای از شاخصها حیات را مورد مطالعه قرار می دهند. این رشته به دلیل گستردگی سبب ایجاد رشته های مستقل زیادی شده است.
با پیشرفت در زمینه علوم کشاورزی، فیزیولوژی، ژنتیک و پرورش گیاهان و حیوانات در قرن بیستم، زمینه بروز انقلاب کشاورزی فراهم شد. دانش جدید در زمینه علوم میکروبیولوژی، ایمونولوژی، پزشکی و داروسازی تلفات بیماری ها را کاهش و امید به زندگی در انسان را افزایش داد. در خلال نیمه دوم قرن بیستم، پیشرفت های بسیار مهم و با ارزشی در علوم کاربردی و پایه وابسته به زیست شناسی حاصل گردیده که خود به طور ضمنی، همه جنبه های زندگی انسان و جامعه را تحت تاثیر قرار داد. اما پایه های علم زیست شناسی سال ها قبل شکل گرفته است. .
ارسطوی یونانی که در ۳۲۲ تا ۳۸۰ قبل از میلاد می زیسته و پدر جانور شناسی نام دارد، نشان داد که چگونه می توان جانوران را بر حسب صفات اختصاصی شان گروہ بندی کرد. بعدها سایر اشخاص از روی نوشته های او لیته بندی هایی را ارائه کرده اند. این طبقه بندی ها تا حدود ۲۰۰۰ سال پا برجا بود. جان دی انگلیسی در سال ۱۷۰۵، اولین زیست شناسی بود که درباره گونه های جانوری تصور تازه ای داشت. کارلوس لينه (۱۷۰۷تا۱۷۷۸ میلادی) معروف به پدر علم گیاه شناسی، کسی بود که برای طبقه بندی و نام گذاری جدید، پایه گذاری صحیحی کرد. وی با تقسیمات بزرگ و کوچک سلسله جانوری و گیاهی را از بالا تا پایین یعنی تا سطح گونه ها طبقه بندی کرد.
مطالعات اولیه نیز در زمینه گیاه شناسی به تقریبا ۳۰۰ سال بعد از میلاد بر می گردد، زمانی که فیلسوف یونانی تئوفراست در زمینه تاریخچه گیاهان و اهداف گیاهان دو رساله بزرگ نگاشته است. دئوسکوریدس نویسنده رومی نیز شواهد مهمی مبنی بر دانش یونانیان و رومیان درباره گیاهان دارویی ارائه داد.
اما مطالعات اولیه اساسی در زمینه گیاهان و سلول شناسی در سال ۱۶۶۵ توسط فیزیکدان انگلیسی روبرت هوک انجام گرفت. وی با بررسی میکروسکوپی برش های چوب پنبه، ساختمان سلولی را کشف نموده و مشاهده کرد که این بافت از حفره های متعدد مجاور هم به نام سلول (اتاق کوچک)، ساخته شده است . تقريبا، همان زمانی که رابرت هوک در لندن مطالعات خود را ادامه می داد یک نفر هلندی به نام آنتونی ون لیوون هوک با میکروسکوپ ساده خود، موجودات تک سلولی را به صورت زنده در آب راکد، قطرات باران، آب دریا و خون مشاهده کرد و آنها را جانوران کوچک نامید. به این ترتیب، وی اولین کسی بود که سلول زنده را مشاهده کرد و با ارائه نظریه جدیدی با این عنوان که «میکرو ارگانیسم ها نیز همانند سایر موجودات زنده از موجودات شبیه خود به وجود می آیند»، به نظریه تولید مثل خلق الساعه یا به وجود آمدن موجود جاندار از موجود بی جان تردید پیدا کرد.
نزدیک به ۱۶۰ سال بعد، شلايدن (۱۸۳۸) و شوان (۱۸۳۹)، نظریه سلولی را ارائه دادند که براساس آن، کلیه موجودات زنده از واحدهای ساختمانی به نام سلول ساخته شده اند. مشاهدات میکروسکوپی هم چنین نشان دادند که یک جاندار کامل می تواند مثل تک س لولی ها از یک سلول ساخته شده باشد، یا مثل پرسلولی ها از تعداد زیادی سلول های تمایز یافته که به صورت بافت ها و اندام ها گرد آمده اند، تشکیل شود. در سال ۱۸۳۱، روبرت براون، گیاه شناس معروف انگلیسی نیز وجود دایمی تودهای پر تراکم در سلول را مشاهده کرد و آن را هسته نامید. در نیمه دوم قرن نوزدهم، تقسیم هسته به وسیله فلمینگ، میتوز نامیده شد که کشف این پدیده، به تدریج این تصور را به وجود آورد که هر سلول از سلول دیگری به وجود می آید.
در حدود س ال ۱۹۵۰، روش های مشاهده سلول ها با میکروسکوپ الکترونی دقیق تر شده و به تدریج فراساختار اجزاء سلولی موجودات زنده مشخص شده که منجر به ارائه مدل DNA توسط واتسون و کریک در سال ۱۹۵۳ گردید. در س طوح میکروسکوپی، توسعه یافتگی و استفاده از تکنیک های پیچیده زیست شناسی مولکولی منجر به تحولی شگرف و ظهور رشته های جدید همچون زیست شناسی مولکولی، ژنتیک مولکولی، تکامل مولکولی و ژنومیک گردید. پیشرفت های عظیمی نیز در فهم فرایندهای تکاملی و تولید مثل جانوران و گیاهان و رشد و نمو جنینی آنها به دست آمد. در سطوح ماکروسکوپی، گسترش مفاهیم جدید، رویکردها و فن آوری های نو و استفاده از مدل سازی، مشاهدات از راه دور و دانش انفورماتیک (اطلاع رسانی)، سبب بروز تحولات شگرفی در دانش بوم شناسی و ظهور زیر رشته هایی از علم اکولوژی گردید. کشف ساخت و کار DNA، سبب رمز گشایی کدها یا الفبای ژنتیکی جانداران شده که نشان گر گامی اساسی در تلاش انسان برای شناخت حیات است. کشف مذکور، پیچیدگی سیستم های بیولوژیک (مولکول ها، سلول های موجودات زنده و اکوسیستم ها) را حل کرده و یکپارچگی و پیوستگی حیات را در عین تنوع اشکال زنده به ما نشان داد.
-230x250.webp "کتاب علم یوگا (شناخت آناتومی و فیزیولوژی در تمرین)")
