کتاب کارتو گرافی

بشر از دیر باز برای کشف ناشناخته ها و شناسایی محیط زیست خود به کسب اطلاعات از طبیعت می پرداخته است. این کوشش در ابتدا، جنبه رفع نیازهای اولیه را داشت. لیکن با پیدایش جوامع و پیچیدگی پدیده های زیستی ابعاد گسترده تری یافت.

یکی از جلوه های عینی دریافت اطلاعات از محیط طبیعی، نقشه است. ضرورت تهیه نقشه بر همه کسانی که به محاسن اطلاعات تصویری واقفاند روشن است و بدون تردید می توان ادعا کرد که اجرای هر طرح مطالعاتی ، آبادانی و دفاعی ، بدون بهره گیری از نقشه یا میسر نخواهد بود و یا مشکلاتی به همراه خواهد داشت و موضوعاتی که در نقشه می گنجد متنوع است و همین امر ، کاربرد نقشه را وسعت می بخشد و درست به همین دلیل است که روشهای تهیه آن که تحت عنوان کارتوگرافی مطرح می شود ، تا حد غیر قابل انگاری اهمیت می یابد.

علیرغم موضوعات متعددی که در نقشه بافت می شود و نقشه های مختلف با عناوین گوناگون را به وجود می آورد ، از نقطه نظر کاربردی نیز نقشه را می توان به دو گروه عمده نقشه های توپوگرافی و نقشه های موضوعی تقسیم بندی کرد. بر همین مبنا ، کارتوگرافی توپوگرافی و کارتوگرافی موضوعی به ویژه جغرافیائی مطرح می شود . از نقشه های توپوگرافی که در واقع ، چهره عمومی زمین را نشان می دهد ، گروههای مختلفی استفاده می کنند؛ در حالی که مراجعه کنندگان نقشه های موضوعی معدود کارشناسان ویژه هستند.

کارشناسان علوم زمین، به ویژه جغرافیدانان شاید تنها گروهی باشند که هم از نقشه های توپوگرافی و هم از نقشه های موضوعی بهره گیری می کنند. از نظر تاریخی ، در کشور ایران کارتوگرافی با علم جغرافيا عنوان گردید ، و هنوز هم پیوند محکم این دو علم تداوم دارد. نقشه ، وسیله اصلی در علم جغرافیا ست . یکی از جغرافیدانان معروف جهان معتقد است که جغرافیا علم پراکندگی است. در پژوهشهای جغرافیایی یکی از پرسشهای عمده ، کجا؟ است که برای دریافت پاسخ باید به نقشه مراجعه کرد، زیرا تنها نقشه می تواند دقیقترین و آسانترین جواب را در دسترس جغرافیدانان قرار دهد. تاثیر محیط طبیعی بر انسان و اثر فعالیت انسان بر محیط طبیعی را می توان از طریق نقشه مورد مطالعه قرار داد . سایر کارشناسان علوم زمین از جمله زمین شناسان نیز در چند دهه اخیر سعی بر آن داشتند که از اطلاعات تصویری بهره گیری بیشتری نمایند و نقشه را وسیله مناسبی برای برآورده ساختن این منظور یافتند. در نتیجه تهیه نقشه های زمین شناسی ، یکی از اهداف اصلی مراکز و سازمانهای زمین شناسی گردید. از طرف دیگر ، کارتوگرافی در علوم تهیه نقشه - نقشه برداری زمینی و نقشه برداری هوایی - نقش چشمگیری دارد و مراحل پایانی آن را شامل می شود؛ به همین جهت، در بسیاری از مراکز آموزشی ، کارتوگرافی در کنار نقشه برداری مطرح می شود و این ضرورت که کلیه نقشه سازان ( نقشه برداران باید خود را به دانش کارتوگرافی مجهز کنند تا بتوانند نقشه را به بهترین شکل ممکن عرضه نمایند، به نحو بارزی مشهود است. گرچه روشهای کارتوگرافی برای تهیه نقشه های توپوگرافی و موضوعی ممکن است متفاوت باشد، لیکن همه آنها از اصول و اساس واحدی پیروی می کنند که در این کتاب سعی شده است به این قسمت توجه بیشتری شود . از آنجائی که بیشتر مطالب این کتاب برای آموزش در سطوح مختلف دانشگاهی طراحی شده است، لذا جنبه آکادمیکی کتاب بر سایر انتظاراتی که از یک کتاب می رود پیشی گرفته است.

امروزه با تحولاتی که در علوم مختلف به وجود آمده است، به ویژه با پیدایش - ماشینهای حساب الکترونیکی ( کامپیوتر ، کارتوگرافی چهره جدیدتری به خود گرفته است به طوری که بیشتر فعالیتهای سازمانهای معتبر و بزرگ تهیه نقشه ، بر مبنای کارتوگرافی ماشینی یا کارتوگرافی خودکار استوار گشته است. گرچه غالب اوقات بهره گیری از روشهای تازه و نو محاسنی دارد ، لكن در بسیاری از موارد شاید مقرون به صرفه نباشد که آنها را جایگزین روشهای معمول و جاری کرد.