کتاب جستارهای نظرورزانه در تعلیم و تربیت، تألیف دکتر محمود مهرمحمدی، استاد دانشگاه تربیت مدرس، مجموعهای از مقالات نظری در حوزه تعلیم و تربیت است که به تحلیل عمیق و ارائه دیدگاههای تأملبرانگیز پیرامون مباحث بنیادین آموزش و پرورش میپردازد .
این کتاب در شش بخش اصلی تدوین شده است. بخش اول به غایات تعلیم و تربیت اختصاص دارد و مباحثی چون جامعه داناییمحور و نظریه تعلیم و تربیت سؤالمحور، برنامه درسی دوره دبیرستان و مهارتهای اساسی زندگی در عصر فناوری اطلاعات را پوشش میدهد . بخش دوم به تربیت در ابعاد مختلف شامل آموزش ارزشها، تربیت شهروندی و برنامه درسی هنر میپردازد. بخش سوم به طراحی برنامه درسی با رویکردهای تلفیقی و سازندهگرایی اختصاص دارد. بخش چهارم به فرایند یاددهی، یادگیری و سنجش میپردازد و بخشهای پنجم و ششم نیز به ترتیب به پژوهش و روششناسی و تمرکزگرایی و تمرکززدایی در نظام آموزشی اختصاص یافته است .
نویسنده در این اثر، نظرورزی را به عنوان گام نخست نظریهپردازی معرفی کرده و بر اهمیت آن در عرصه پیچیده تعلیم و تربیت تأکید دارد . این کتاب که در ۶۰۲ صفحه و با شابک ۹۷۸-۶۰۰-۵۳۹۴-۶۸-۹ منتشر شده ، برای دانشجویان، پژوهشگران و اساتید حوزه علوم تربیتی منبعی ارزشمند و راهگشا محسوب میشود
نظرورزی را به یک معنا میتوان گام اولیه برای دستیابی به نظریه یا نظریهپردازی دانست. نظریه به زعم نگارنده از جامعیتی برخوردار است که حاصل در هم آمیختن تعدادی از مفاهیم و اندیشهها برای دستیابی به «قدرت تحلیلی و تبیینی فراگیر» ناشی از طرح یک «گفتمان جدید» یا «طرحواره مفهومی» در عرصهای پیچیده از ساحتهای انسانی و اجتماعی است. نظریهپردازی، از این منظر، شکل بسط و تکامل یافته نظرورزی است. از اینرو هر نظرورزی را با وجود ارزش انکارناپذیری که باید برای آن قائل بود، نتوان و نباید نظریه قلمداد کرد. نظرورزی یک ورزش نظری است؛ درست مانند اینکه ورود به دیگر «ورزشها» به منزله نیل به مراتب حرفهای و قهرمانی در آن نیست، نه هر کس که به ورزش نظری میپردازد را شایسته است نظریهپرداز معرفی کرد و حاصل تلاش او نظریه شناخته شود.