کتاب خروش تنگستان

نگستانی‌ها سابقه‌ی مبارزه‌ی طولانی با انگلیسی‌ها دارند. در سال 1273 ه.ق وقتی انگلیس بوشهر را اشغال نظامی کرد، برای اینکه از جانب دلیران تنگستان خطری آن‌ها را تهدید نکند، عوامل آن‌ها به منظور تطمیع باقرخان تنگستانی پیشنهاد کردند که تا زمانی که بوشهر را در تصرف دارند حاضرند ماهیانه دویست‌وپنجاه روپیه به او بپردازند، اما باقرخان نه‌تنها این پیشنهاد شوم انگلیسی‌ها را نپذیرفت بلکه در مقابله با آن‌ها فرزندش احمدخان نیز به شهادت رسید.

فعالیت‏هایی که اکثر «شورشیان» دشتی، دشتستان و تنگستان در آن شرکت داشتند، صرفاً اعتراضی علیه بی‏عدالتی نبود، بلکه بیانگر نارضایتی نخبگان روستایی بود. شورشیان از حمایت محلی برخوردار بودند، زیرا با اقدامات خشن و ظالمانه ارتش و یا ژاندارمری مخالفت می‏کردند و به همین دلیل در آهنگ‏ها و شعرهای مردمی مورد ستایش قرار می‏گرفتند. با این حال، اغلب در خارج از دهکده یا ناحیه محلی خود، همین «شورشیان» به دلیل آسیبی که به اقتصاد محلی وارد کردند و خشونت‏هایی که مرتکب شدند، گاهی مورد نفرین و ترس قرار می‏گرفتند. همچنین در این مورد، شورش توسط دهقانان یا کارگران بی‏زمین مانند ساختار جامعه‏شناختی هابسبام انجام نمی‏شد، بلکه بیشتر توسط مالکان و رؤسای ثروتمند محلی انجام می‏شد که از محدود کردن قدرت سنتی‏شان توسط دولت مرکزی به‏ویژه کنترل نیروهای مسلح، ناراضی بودند. بنابراین «راهزنی اجتماعی» در اینجا یک مقولۀ جامعه‏شناختی یا ابزار تحلیلی مفید نیست، زیرا به صراحت تمام دسته‏هایی مانند راهزنان شهری، مهاجمان قبیله‏ای و مالکان راهزن را که خارج از گونه‏شناسی هابسبام هستند، کنار می‏گذارد. شورشی‏های دشتی، دشتستان و تنگستان مشخصاً دهقانان ستمدیده هابسبام نبودند، بلکه نمایندگان طبقه مالکان بودند و بنابراین، بنا به تعریف او، «راهزنان اجتماعی» نبودند.