کتاب خیام؛پرومته ایران

کتاب «خیام؛ پرومته ایران» نوشته سینا جهاندیده، پژوهشگر و مدرس دانشگاه فرهنگیان رشت، با رویکردی نوین به تحلیل گفتمان خیامیت می‌پردازد. این کتاب که به تازگی از سوی انتشارات مروارید در ۳۰۸ صفحه و با قیمت ۸۸۰ هزار تومان منتشر شده است، بر پایه نظریه برساخت‌گرایی و تاریخ‌گرایی نو با ترکیب روش‌های تبارشناسی، تحلیل انتقادی گفتمان و مطالعات فرهنگی می‌کوشد با برجسته کردن عناصر گفتمانی و با توجه به گسست‌ها و بازنمایی‌های تاریخی، به توصیف پدیدارشناختی گفتمان خیامیت نزدیک شود .

جهاندیده که رساله دکترای خود را با عنوان «تحلیل گفتمان خیامیت» در دانشگاه فردوسی مشهد به انجام رسانده، در این کتاب با نگاهی تازه به خیام می‌پردازد و او را «پرومته ایران» می‌نامد . به باور نویسنده، ایرانیان در طول هشتصد سال صداهای اعتراضی خود را در دهان خیام گذاشتند؛ صداهایی که کسی جرأت نداشت بگوید صدای من است. بنابراین صدها شاعر آشنا و گمنام در خیام ذوب شدند تا با گلوی او حرف بزنند .

ساختار کتاب در هفت فصل سازماندهی شده است. فصل اول با نام «رویکردها و روش‌ها» به بررسی برساخت‌گرایی و نظریه تحلیل گفتمان، رتوریک و سیاست گفتمان می‌پردازد. فصل دوم «خیامیت پیشامدرن» درباره هسته تاریخی گفتمان خیامیت، ساختار دو بنی خیامیت و گسست‌های تاریخی آن است. فصل سوم «در جستجوی پلات گفتمان خیامیت پیشامدرن» نام دارد. فصل چهارم و پنجم به «خیامیت مدرن» اختصاص دارد و مباحثی چون تطهیر گفتمانی، تک‌صدایی کردن خیامیت، مؤلف‌انگاری خیام و شکل‌گیری ایدئولوژی درمان خیام را بررسی می‌کند. فصل ششم «خیام به مثابه شخصیت مفهومی و گفتمانی» نام دارد و فصل هفتم «ماهیت درون‌ماندگار خیامیت» را تحلیل می‌کند .

نویسنده در این کتاب، خیام را نه صرفاً شاعر، بلکه یک «شخصیت مفهومی و گفتمانی» می‌داند و معتقد است رابطه عمر خیام با رباعیات، نه رابطه مؤلف با اثر، بلکه رابطه شخصیت مفهومی با گفتمان است . این کتاب برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک فارسی، نقد ادبی، تحلیل گفتمان و مطالعات فرهنگی، منبعی ارزشمند و تأمل‌برانگیز محسوب می‌شود.