کتاب مبانی سازمان و مدیریت

موضوع «مدیریت» «اداره کردن» یکی از عناصر مهم و سرنوشت ساز، در طول تاریخ و تمدن بشری مطرح بوده و هست. تاریخ بشر همواره، با سبک ها و روش های مختلف مدیریتی روبرو بوده و آن را تجربه کرده است. «جایگاه مدیریت» در جوامع امروز مثل «جایگاه سر در بدن»، بسیار مهم و ارزشمند است، به خصوص زمانی که جوامع و سازمان ها در راستای جهانی شدن»، دستخوش تغییرات مستمر و گسترده عوامل داخلی و محیطی قرار دارند. تغییراتی که در حال شکستن سریع مرزهای متعدد فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظایر آن می باشد. بر این اساس، مدیران راه دشوار و سختی را در پیش روی خود دارند و می توان گفت:

سخن گفتن از مدیریت «چه آسان»، اما «عمل کردن» به طور کار آمد و اثربخش، «چه مشکل» «مدیریت»، موضوعی نیست که تنها بشود آن را فرا گرفت و یا موضوعی نیست که بتوان آن را صرفا تجربه کرد، بلکه مدیریت علم و هنری است که باید بتوان از منابع انسانی و مادی از طریق برنامه ریزی، سازماندهی، هدایت و کنترل در جهت تحقق اهداف، استفاده کار آمد و اثربخش نمود. چه بسا ممکن است یک عمل و رفتار درست و سنجیده مدیر»، منجر به رشد و تعالی یک سازمان شود. یا ممکن است یک تصمیم «نابجا و نادرست مدیر»، زمینه اضمحلال و نابودی سازمانی را فراهم سازد. بنابراین تنها مطالعه متون و مفاهیم مدیریتی و کسب علم در این رشته شرط لازم و کافی برای بهبود کارآیی و اثربخشی نمی باشد؛ بلکه بکار گیری علم، توانایی و هنر انجام کار با دیگران در جهت اهداف، از جمله مسایل مهم و اساسی در مدیریت است. به خصوص مهارت و توانایی کار کردن با کارکنان و افرادی که به نحوی مدیر با آنان سر و کار دارد و مدیر همواره باید بداند که:

منابع انسانی» جزء مهم ترین، ارزشمندترین و منحصربفرد ترین منبع در سازمان» است و توفیق در این امر مستلزم تقویت ویژگیهای انسانی و شخصیتی خود مدیر، درک صحیح افراد و فراگیری نحوه ارتباط مؤثر با دیگران می باشد.

در این مجموعه سعی شد، خوشه ای از خرمن بزرگ مفاهیم و موضوعات مدیریت چیده شود. بر این اساس کتاب حاضر، تحت عنوان «مبانی سازمان و مدیریت» (مدیریت عمومی) جهت آشنایی «دانشجویان»، «مدیران» و «دانش پژوهان» با موضوعات مدیریتی، به بحث و بررسی پرداخته و دارای ویژگی های زیر است:

ساختار کلی کتاب طوری تنظیم شده که یک ارتباط منطقی و معقول بين موضوعات مدیریت ایجاد شده، به طوری که خواننده با مطالعه آن می تواند درک کلی از مسائل سازمان و مدیریت پیدا نماید. اگرچه ممکن است بعضی از این مباحث نیاز به توضیح بیشتری داشته باشد ولی قطعا این مفاهیم و موضوعات در سطوح بالاتر در دروس مختلف به طور کامل تبیین خواهدشد. 

نظریه های مدیریت در شش مکتب ارائه شد، که آخرین نظریه های مدیریتی با الهام از نوشته های «پلانکت و همکارانش» و «جیمز استونر و همکارانش» در مکتبی تحت عنوان «مکتب کیفیت پویا» پس از مکتب اقتضایی ارائه شد. لازم به ذکر است تاکنون کتاب های فارسی و متونی که در دسترس مؤلف بوده، «آخرین نظریه های مدیریت» تحت عنوان مکتب خاصی دسته بندی و مطرح نشد و اولین بار در این کتاب مکتبی تحت عنوان «مکتب کیفیت پویا» مطرح شد.

 در پایان هر بخش به جهت تنوع و یادآوری نکات، مطالبی تحت عنوان «دانستنی ها برای مدیران ارائه شد. لذا کتاب حاضر در سه بخش و ده فصل به شرح ذیل تدوین شده است:

بخش اول این بخش تحت عنوان «مفاهیم سازمان و مدیریت» شامل سه فصل تحت عناوین؛ «مفهوم مدیریت»،«مفهوم سازمان» و «سیر تحول نظریه های سازمان و مدیریت» آمده است و مطالب این بخش طوری ارائه شده است که برای خواننده یک چارچوب فکری مطلوبی در خصوص سازمان و مدیریت ایجاد کرده و مبنایی برای بحث های بعدی است.

بخش دوم. این بخش تحت عنوان «وظایف مدیریت» شامل چهار فصل تحت عناوین؛ «برنامهر یزی»، «سازماندهی»، «هدایت» و «کنترل» آمده است و به طور مشخص موضوعات مربوط به وظایف مدیریت ارائه شد.

بخش سوم. این بخش تحت عنوان «مدیریت زمان»، «مدیریت بحران» و «مدیریت تعارض» در سه فصل آمده است. هدف از گنجاندن این مفاهیم و موضوعات مهم و اساسی، آشنایی بیشتر و درک بهتر مدیران، دانشجویان و دانش پژوهان می باشد.

«زمان»، عنصری است که همه افراد در هر رده و سطح سازمانی ملزم به استفاده درست و بجا از آن هستند و آشنایی با مفاهیم «مدیریت زمان» امری ضروری و اجتناب ناپذیر می باشد.

«بحران» هم موضوع بسیار مهم در مدیریت است و ممکن است بدون توجه به رده و سطح مدیریت، سازمان مواجه با «بحران» شود. بدین معنی که ممکن است، درگیری دانش آموزان با مسؤول مدرسه منجر به تجمع دیگر دانش آموزان و سرانجام منجر به تجمع اولیا و درگیری آنان با مسؤولین مدرسه شده و حتی این قضیه به کل مدارس سطح شهرستان، استان و کشور سرایت کرده و منجر به بحران شود. یا ممکن است کارمندی دست به اقدامی بزند و برخورد نادرست با این امر منجر به یک «بحران» شود. یا ممکن است حوادث طبیعی منجر به بحران شود. همچنان که بر اساس «تئوری بی نظمی یا آشفتگی» حتی «پرزدن» یک «پروانه» ممکن است ابری را حرکت دهد و باران تگرگ ببارد و منجر به سیل و حادثه بزرگ شود.

«تعارض» موضوعی رایج و امری اجتناب ناپذیر در بین تمامی سازمان ها مطرح می باشد و ممکن است تعارض بین کارکنان، بین گروهها، درون گروه ها و بخش ها، بین مدیران و کارکنان به وجود آید. از این رو مدیران نیازمند دانش نحوه برخورد و حل تعارض می باشند.

البته ناگفته نماند، مطالب این کتاب طوری تنظیم شده است که می تواند مورد استفاده «مدیران»، «دانش پژوهان مدیریت» و «دانشجویان عزیز در رشته های؛ «مدیریت دولتی»، «مدیریت بازرگانی»، «مدیریت صنعتی»، «حسابداری»، «اقتصاد»، «مدیریت آموزشی»، و نظایر آن، در درسهایی تحت عنوان «اصول و مبانی سازمان و مدیریت»، «تئوریهای سازمان و مدیریت»، «مدیریت عمومی»، «اصول سرپرستی»، «سرپرستی سازمان» و دیگر عناوین، مورد استفاده قرار گیرد.

در ضمن، جهت جلوگیری از مشکلات احتمالی خوانندگان محترم در خصوص عدم پیوستگی مطالب ناشی از معرفی پی نوشت ها در داخل متن، كليه اصطلاحات و كلمات مهم تخصصی در ذیل هر صفحه معرفی و پی نوشت ها - پاورقیها - به جای معرفی در داخل متن و یا ذیل هر صفحه، با شماره گذاری کردن در داخل پرانتز( )، در پایان کتاب به تفکیک هر بخش، تحت عنوان «پاورقی ها» آورده شده است.